זיבעטער קאַפּיטל

195צום אַמעריקאַנער לעבען האָב איך זיך צוגעקוקט מיט גרױס אינטערעס.

די אַנאַרכיסטען, און אַפֿילו סאָציאַליסטען, האָבען גע׳טענה׳ט, אַז דאָ איז ניטאָ מעהר פֿרײַהײט װי אין רוסלאַנד. אָבער דאָס רעדט זיך נאָר אַזױ, פֿלעג איך זיך טראַכטען. פֿאָרט ניטאָ קײן קיסר, ניטאָ אױך קײן זשאַנדאַרען און קײן פּאָליטישע שפּיאָנען! רײַד און שרײַב װאָס דו װילסט! עלעקשאָנס אױף פּרעזידענט, עלעקשאָנס אױף גובערנאַטאָר, אױף דעפּוטאַטען, װאָס מאַכען געזעצען! אָבער אַלץ איז אַזױ זאָנדערבאַר; און אײניגע זאַכען זײַנען לעכערליך, װילד אָדער עקעלהאַפֿט.

פֿיער־פֿינף מאָנאַטען נאָכדעם װי איך בין אַראָפּ פֿון שיף, איז פֿאָרגעקומען אַ שטורמישער װאָהל־קאַמף. עס האָט זיך געהאַנדעלט װעגען אַ נײַעם גאָװערנאָר פֿאַר דעם סטײט ניו יאָרק, און דער שטרײַט איז געװען ניט נאָר צװישען די צװײ גרױסע פּאָליטישע פּאַרטײען — די רעפּובליקאַנישע און די דעמאָקראַטישע — נאָר אױך צװישען צװײי פֿראַקציעס פֿון אײנער פֿון זײ. אין דיזען אינערליכען קאַמף האָט זיך אַרײַנגעמישט דער דאָמאָלסדיגער פּרעזידענט פֿון די פֿאַראײניגטע שטאַאטען, 196טשעסטער אַרטהור, און איבער דעם איז אַרױסגעקומען אַ סקאַנ. אַרטהור איז געװען אַ רעפּובליקאַנער פּאָליטישען, און איידער ער איז געװאָרען פּרעזידענט איז ער געװען דער „באָס" פֿון זײַן פּאַרטיי אין דעם סטײט ניו יאָרק. און צוליב איהם איז אין דער רעפּובליקאַנער פּאַרטיי פֿון דעם סטײט פֿאָרגעקומען אַ צוזאַמענשטױס צװישען די מחנות פֿון צװײי פּאָליטישענס, װעלכע האָבען געװאָלט „לױפֿען" פֿאַר גאָװערנאָר. פּרעזידענט אַרטהור האָט געברױכט זײַן אײַנפֿלוס אין די אינטערעסען פֿון אײנעם פֿון דיזע צדדים. דער אַנדערער צד האָט געשריען, אַז זײַענדיג דער אָפֿיציעלער הױפּט פֿון לאַנד, טאָר דער פּרעזידענט ניט אױסנוצען זײַן אײַנפֿלוס אין פּאָליטישע סכסוכים. די רעפּובליקאַנישע אָרגאַניזאַציע פֿון דעם סטײט איז דורך דעם אינערליכען פֿאַקט צושפּאַלטען געװאָרען. אַלס קאַנדידאַט פֿון די רעפּובליקאַנער איז נאָמינירט געװאָרען אַרטהור׳ס אַ געהאַרכזאַמער אָנהענגער, אַ פּאָליטישען מיט׳ן נאָמען פֿאָלדזשער. דער קאַנדידאַט פֿון דער דעמאָקראַטישער פּאַרטיי איז געװען גראָװער קליוולענד, פֿון באָפֿאַלאָ.

װען עס איז געקומען צו די װאָהלען, האָט פֿאָלדזשער, דורך דער שפּאַלטונג פֿון זײַן פּאַרטיי, פֿאַרלאָרען אַ מאַסע שטימען, און דורך דעם איז קליוולענד ערװעהלט געװאָרען מיט אַן אונגעהױערער מאַיאָריטעט.

דאָס אַלץ בין איך דערזאַנגען, טײלװײַז פֿון דער דײַטשער „פֿאָלקס־צײַטונג" און דעם ענגלישען „העראַלד", און טײלװײַז פֿון קורשעעדט׳ן. דורך דיזען פּאָליטישען צוזאַמענשטױס בין איך באַקאַנט געװאָרען מיט מעהר אײַנצעלהײטען פֿון אַמעריקאַנער „פּאָליטיקס" װי איך װאָלט געקענט לערנען פֿון עטליכע ביכער.

מיט עטליכע מאָנאַט שפּעטער האָב איך געלעזען, אַז אױף די גרױסע טרעפּ פֿון דער סאָב־טרעזשורי (די ניו יאָרקער אָפּטײלונג פֿון דעם װאָשינגטאָנער פֿינאַנץ מיניסטעריום) װעט קליוולענד און דער פּרעזידענט פֿון די פֿאַראײניגטע שטאַאטען האָלטען רעדעס בײַ דער אױפֿדעקונג פֿון אַ מאָנומענט נאָך דזשאָרדזש װאָשינגטאָן. װען עס איז געקומען דער טאָג, בין איך געװען אײנער פֿון די ערשטע, װאָס האָבען זיך פֿאַרזאַמעלט 197אױף יענעם אָרט. איך האָב געזעהן װי גאָװערנאָר קליוולענד, אַ הױכער, אַ ברײטער, מיט ניט־קײן־אינטערעסאַנטען פּנים, האָט אָפּגעדעקט די גרױסע מעטאַלענע פֿיגור פֿון דעם ערשטען פּרע־זידענט פֿון די פֿאַראײניגטע שטאַאטען. איך האָב זיך צוגעהערט צו דער רעדע פֿון פּרעזידענט טשעסטער אַרטהור — אױך אַ הױכער, מיט צװײי װײַסע באַקען־בערד — און צו דער רעדע פֿון דעם בעריהמטען רעדנער, טשאָנסי דעפֿױ, אױך מיט באַקען־בערד. דערנאָך איז דער עולם אַרױפֿגעלאָפֿען איבער די גרױסע טרעפּ, און אַרײַן אינװײניג אין אַ צימער, װאו דער פּרעזידענט איז געזעסען מיט זײַנע פֿרײַנד. אַ קראָוד האָט בײַ איהם געבעטען זײַן אונטערשריפֿט צום אָנדענקען; האָט ער זיך געזעצט בײַ אַ טיש און גענומען שרײַבען זײַן נאָמען אױף קאַרטלעך. מיר האָט זיך אױך געװאָלט האָבען אַזאַ קאַרטעל. איך האָב זיך אָבער צוריקגעהאַלטען. װי קומט אַ סאָציאַליסט צו בעטען אַן אָנדענקען בײַ אַ קאַפּיטאַליסטישען פּרעזידענט?

מיט אַנדערהאַלבען יאָהר שפּעטער, אין דעם זומער פֿון 1884, האָט די דעמאָקראַטישע פּאַרטיי אַרױסגעשטעלט גראָװער קליוולענד׳ען אַלס קאַנדידאַט אױף פּרעזידענט. די רעפּובליקאַנישע פּאַרטיי, װידער, האָט אַלס איהר קאַנדידאַט אַרױסגעשטעלט דזשײַמס דזש. בלעין׳ען. דער קעמפּיין צװישען זײ איז געװען אײנער פֿון די מערקװוירדיגסטע אין דער פּאָליטישער געשיכטע פֿון אַמעריקא.

עס האָט זיך אָנגעפֿאַנגען אַ רײַהע געשעהענישען און סצענעס, װעלכע קומען פֿאַר אין יעדען „פּרעזידענטשעל קעמפּיין", אָבער פֿאַר מיר זײַנען זײ געװען אַ נײַעס; עס זײַנען אָבער אױך פֿאָרגעקומען זאַכען, װעלכע זײַנען פֿאַר אַמעריקאַנער אױך געװען אַ סענסאַציע. די צײַטונגען זײַנען געװען פֿול מיט דעם, און איך האָב דאָס אַלץ געלעזען מיט דורשט. איך פֿלעג לײַענען ניט נאָר דעם „העראַלד", נאָר אױך די „סאָן", און אַמאָל די „טריביון" און די „װאָירלד" אַלס צוגאָב. איך פֿלעג קומען אַהײם מיט פֿעק צײַטונגען און לעזען און לעזען. און מיט׳ן לעזען אַלײן האָב איך זיך אױך ניט באַנוגענט. איך בין 198געגאַנגען אױף די פֿאַרזאַמלונגען פֿון די צװײי פּאַרטײען, געקוקט אױף זײערע דעמאָנסטראַציעס און אױף אַנדערע קעמפּיין סצענעס. איך פֿלעג קױם דערלעבען צו ענדיגען מײַן אַרבײַט אין סקול, װי איך פֿלעג לױפֿען אױף עפּעס אַ פּאָליטישען מיטינג אָדער מאַרש.

אום דער לעזער זאָל פֿאַרשטעהן מײַן אינטערעס אין דעם לעבען פֿון מײַן נײַער הײם, װעל איך איהם באַקאַנט מאַכען מיט די הױפּט שטריכען פֿון דעם דאָזינען קעמפּיין, מיט דעם ערשטען פּרעזידענט־קאַמף, װאָס איך האָב בײַגעװאוינט.

דזשײַמס דזש. בלעין, פֿון אָנגאָסטאַ, מעין, איז דאַן געװען דער מעכטיגסטער רעפּובליקאַנישער פּאָליטישען אין לאַנד. ער איז געװען קלוג און געשײַט, אָנגענעם אין זײַנע באַציהונגען מיט מענשען, אַ שעהנער אױפֿ׳ן אױסזעהן, אָבער ניט זעהר קײן שעהנער מיט זײַן מאָראַלישען פּנים. זײַן פּאָליטישע קאַריערע האָט אױף זיך געהאַט גרױסע פֿלעקען. ער האָט זיך געמאַכט אַ סך שונאים; ער האָט זיך אָבער אױך ערװאָרבען אַ סך הײַסע פֿרײַנד און אָנהענגער.

מיט פֿיער יאָהר צוריק, אין 1880, אױף דער קאָנװענשאָן פֿון דער רעפּובליקאַנער פּאַרטיי, װאו מען האָט געדאַרפֿט נאָמינירען אַ קאַנדידאַט אױף פּרעזידענט, האָט ער געהאַט די בעסטע אױסזיכטען צו װערען דער קאַנדידאַט. ער האָט שיער ניט באַקומען די נאָמיניישאָן, אָבער די אָפּאָזיציע געגען איהם איז געװען צו שטאַרק. די אָפּאָזיציע צו די אַנדערע קאַנדידאַטען איז אױך געװען זעהר שטאַרק; און קײנער פֿון זײ האָט ניט געקענט קריגען די דרײַ־פֿערטעל פֿון אַלע שטימען, װעלכע זײַנען נױטיג אום ערװעהלט צו װערען. מען האָט געשטימט און גע־שטימט, און צו קײן סוף איז ניט געקומען.

אין אַזאַ פֿאַל טרעפֿט אָפֿט, אַז מען נאָמינירט אַ דריטען פּאָליטישען, װעלכער איז פֿיל שװאַכער װי בײַדע הױפּט־קאַנדידאַטען — אַזעלכען, װעמען עס חלום׳ט זיך גאָרניט צו װערען דער קאַנדידאַט. אַזױ װי ער איז ניט אַזאַ תקיף, איז מען געגען איהם ניט פֿאַרביסען. אַזױ, קלײַבען איהם אױס בײַדע צדדים אַלס אַ פּשרה־קאַנדידאַט. אַזאַ קאַנדידאַט רופֿט 199מען „דאַרק האָרס" — אַ פֿערד, װעלכען מען האָט אין די רעיסעס פֿריהער ניט גענומען ערנסט. אַזאַ „דאַרק האָרס" איז אױף דער פּרעזידענטשעל קאָנװענשאָן פֿון 1880 געװען דזשײַמס גאַרפֿיעלד. ער איז נאָמינירט געװאָרען, און אין עטליכע מאָנאַטען אַרום איז ער ערװעהלט געװאָרען פּרעזידענט פֿון די פֿאַראײניגטע שטאַאטען. אַלס װײַס־פּרעזידענט איז צוזאַמען מיט איהם ערװעהלט געװאָרען דער אױבען־דערמאָנטער טשעסטער אַרטהור. אַ געװיסע צײַט שפּעטער האָט אַ מאַן מיט׳ן נאָמען גיטאָ פּרעזידענט גאַרפֿיעלד׳ן דערשאָסען (צוליב אַ שטעלע, װאָס ער האָט געבעטען און ניט באַקומען^*. דאַן איז אַרטהור, לױט דער אַמעריקאַנער קאָנסטיטושאָן, געװאָרען פּרעזידענט פֿון די פֿאַר־אײניגטע שטאַאטען.

איצט, אַלזאָ, אין 1884, האָט מען באַדאַרפֿט ערװעהלען אַ נײַעם פּרעזידענט, און די רעפּובליקאַנער האָבען װידער אָפּגעהאַל־טען אַ קאָנװענשאָן. בלעין איז איצט אַ צװײיטען מאָל געװען אױף דעם צעטעל פֿון די, װאָס האָבען געװאָלט װערען קאַנדידאַט. עס איז געװען אַ פֿאַרביטערטע, פֿאַרביסענע קאָנװענשאָן, און ענדליך האָט ער געװאואנגען. ער איז געװאָרען דער קאַנדידאַט. עס האָט זיך אָנגעהױבען אַ שטורמדיגער קעמפּיין. אומעטום האָבען זיך געפֿונען פֿילע געגנער זײַנע. געװעהנליך איז אַזױ: דעם קאַנדידאַט׳ס פּאָליטישע געגנער, אין זײַן אײגענער פּאַרטיי, שלינגען אַראָפּ זײַער האַס צו איהם און אַרבײַטען פֿאַר זײַן קאַנדידאַטור. דאָ איז אָבער ניט געװען אַזױ. די פֿאַרביסענקײט פֿון בלעין׳ס פֿײַנד איז געװען צו גרױס.

200די דעמאָקראַטען, פֿון זײער זײַט, האָבען אױף זײער קאָנװענשאָן אױך געהאַט אַ ביטערען קאַמף. עס האָט זיך געהאַנדעלט טאַקע װעגען דעם ניו יאָרקער גאָװערנאָר קליוולענד. מען האָט איהם באַטראַכט אַלס דעם בעסטען דעמאָקראַטישען קאַנדידאַט פֿאַר פּרעזידענט. אָבער די שטאַרקסטע דעמאָ־קראַטישע אָרגאַניזאַציע פֿון דער שטאַדט ניו יאָרק, טעמעני האָל, האָט איהם פֿײַנט געהאַט, װײַל אַלס גאָװערנאָר האָט ער ניט געדינט איהרע אינטערעסען װי זי האָט געװאָלט (דער פֿאַקט איז, אַז ער איז געװען פֿיל עהרליכער װי איהרע פּאָליטישענס). די דעמאָקראַטען פֿון אַנדערע סטײטס אָבער האָבען מיט איהם קײן פֿאַרהעלטענישען ניט געהאַט; זײַנען זײ אױף איהם ניט געװען בײז.

פּאָליטישענס װילען האָבען אַזאַ קאַנדידאַט, װעלכער קען ערװעהלט װערען. דאַן באַקומט זײער פּאַרטי די מאַכט און זי האָט אַ סך רעגירונגס־שטעלעס, מיט װעלכע זײ קענען זיך צוטײלען. אױך האָבען זײ דאַן גרױסע מעגליכקײטען צו מאַכען אַ מטבע, דירעקט אָדער אינדירעקט. גוטע אױסזיכטען ערװעהלט צו װערען רעכענט מען פֿאַר דער װיכטיגסטער פֿון אַלע מעלות װאָס אַ קאַנדידאַט קען נאָר האָבען.

נו, האָבען די פּאָליטישענס פֿון אַנדערע שטעדט געגלױבט, אַז גאָװערנאָר קליוולענד האָט די בעסטע אױסזיכטען ערװעהלט צו װערען אַלס פּרעזידענט. דעריבער האָבען זײ געאַרבײַט פֿאַר איהם. טעמעני האָל װידער האָט אױף דער קאָנװענשאָן געאַרבײַט אױף אַלע כלים געגען איהם. די קליװוּלענדיסטען האָבען געזיגט. ער איז נאָמינירט געװאָרען.

אין װאָס איז באַשטאַנען קליוולענד׳ס מאַכט? הױפּט־זעכליך אין דעם אַדװערטײַזמענט, װאָס ער האָט באַקומען פֿון דעם פֿאַקט, אַז ער איז ערװעהלט געװאָרען גאָװערנאָר מיט אַן אונגעהױערער מאַיאָריטעט. דאָס האָט געהײסען, אַז ער איז זעהר פּאָפּולער. און די באַריכטען װעגען זײַן לאָקאַלער פּאָפּו־לערקײט, האָבען זײַן נאָמען פֿאַנאַנדערגעקלונגען איבער׳ן גאַנצען לאַנד. פֿריהער האָט פֿון איהם קײנער ניט געהערט.

דער אמת איז, אַז קליוולענד איז עלעקטעד געװאָרען 201גאָװערנאָר מיט אַן אונגעהױערער מאַיאָריטעט נאָר דערפֿאַר, װאָס דאַן איז פֿאָרגעקומען די רײַסעריי אין דעם לאַגער פֿון דער אַנדערער פּאַרטיי, פֿון די רעפּובליקאַנער—דער אױבען דערמאָנ־טער אינערליכער קאַמף איבער פּרעזידענט אַרטהור׳ן און זײַן קאַנ־דידאַט פֿאָלדזשער. צוליב דיזער שנאה האָבען פֿילע רעפּובליקאַנער פֿון דעם ניו יאָרקער סטײט גאָרניט געשטימט, און פֿילע פֿון זײי האָבען זאָגאַר געגעבען זײיערע שטימען פֿאַר קליוולענד׳ן.

מיר רײדען דאָ, אַלזאָ, װעגען דער גרױסער צאָהל װאָטס, װאָס ער האָט באַקומען, װען ער איז שױן געװען אַ קאַנדידאַט. מערקװוירדיג איז, אַז אַרױסגעשטעלט אַלס קאַנדידאַט אױף גאָװערנאָר האָט מען איהם צוליב דעם װאָס ער האָט פֿריהער באַקומען אַן אונגעהױערע צאָהל װאָטס (װען ער איז „געלאָפֿען" אױף אַ קלענערער שטעלע, נעמליך, אַלס מעיאָר פֿון דער שטאַדט באָפֿאַלאָ. בעת ער איז „געלאָפֿען" פֿאַר מעיאָר פֿון באָפֿאַלאָ, איז צושפּאָלטען געװאָרען די רעפּובליקאַנער פּאַרטיי פֿון באָפֿאַלאָ — אױך צוליב אַ סכסוך. דעריבער איז ער דאָס ערװעהלט געװאָרען מעיאָר מיט אַ ריזיגער מאַיאָריטעט. שפּעטער, אַלזאָ, װען עס איז געקומען צו די נאָמיניישאָנס פֿון קאַנדידאַטען אױף גאָװערנאָר, האָבען אַ סך דעמאָקראַטישע פּאָליטישענס גענומען רײידען װעגען איהם, װײיל ער האָט געמאַכט אַזאַ רושם מיט זײַן גרױסער צאָל שטימען).

איהם האָט געגליקט בײַ יעדער נאָמיניישאָן. און די פּאָליטישענס האָבען פּשוט געגלױבט אין זײַן גליק.

ער איז געװען אַ גאַנץ געװעהנליכער מענש מיט װײיניג בילדונג, זאָגאַר אױך מיט װײיניג געלד. אַלס אינגעל האָט ער געדינט אין אַ גראָסערי סטאָר. דורך זײַן פּאָליטישען „מזל" אָבער האָט ער שטענדיג באַקומען אַ ריזיגע צאָל שטימען, און אַזױ איז ער געגאַנגען פֿון שטאַפֿעל צו שטאַפֿעל, ביז מען האָט איהם איצט (אין 1884) אַרױסגעשטעלט אַלס קאַנדידאַט אױף פּרעזידענט. און דאַן האָט װידער געטראָפֿען דיזעלבע געשיכטע: צוליב די גרױסע צאָל שונאים, װאָס בלעין האָט געהאַט, איז דער רעפּובליקאַנער לאַגער צושפּאָלטען געװאָרען.

אַ גרױסע צאָל סיטיזענס, װעלכע האָבען פֿריהער אימער 202געשטימט פֿאַר רעפּובליקאַנער קאַנדידאַטען, האָבען איצט געמאַכט אַן „אױפֿשטאַנד" און זיך אָרגאַניזירט צו העלפֿען בלעין׳ם געגנער, גראָװער קליוולענד.

איידער מיר געהען װײיטער, מוזען מיר באַמערקען, אַז קליוולענד איז געװען אַ מענש מיט אַ שטאַרקען כאַראַקטער, און דאָס האָט מסתמא אױך געהאַט צו טאָן מיט דעם ערפֿאָלג װאָס ער האָט געהאַט. אױך איז ער געװען אַ רײינערער, גלײכערער מענש װי בלעין.

דער קעמפּיין איז געװען אַזאַ היציגער, אַזאַ פֿאַרביטערטער; ער האָט זיך אַזױ צופֿלאַקערט, אַז אין די פּאַרטײען גופֿא זײַנען פֿאָרגעקומען שפּאַלטונגען. צײַטונגען זײַנען אַרױסגעטראָטען געגען זײיערע אײגענע פּאַרטײען. די „טײמס" און די „איװוּניננ פּאָסט", פֿון ניו יאָרק, װעלכע זײַנען אימער געװען רעפּובליקאַניש, האָבען איצט ניט אױפֿגעהערט צו אַטאַקירען דעם רעפּובליקאַנישען קאַנדידאַט; די דעמאָקראַטישע „סאָן", װידער, האָט ניט אױפֿגעהערט צו באַפֿאַלען קליוולענד׳ן. נאָר די רעפּובליקאַנישע „טריביון" איז געבליבען טרײַ בלעין׳ען, און די דעמאָקראַטישע „װאָירלד" — קליוולענד׳ען. די „טײמס" און די „איװוּנינג פּאָסט" האָבען אַגיטירט פֿאַר קליוולענד׳ען און די „סאָן" — פֿאַר בלעין׳ען. אַן עהנליכע איבערקערעניש איז פֿאָרגעקומען מיט אײיניגע װיכטיגע פּאָליטישענס אין בײַדע פּאַרטײען.

די אַטאַקעס אױף בלעין׳ען זײַנען געװען פֿול מיט גיפֿט און מיט די שװוּערסטע באַשולדיגונגען. די לאַנד האָט געקלונגען מיט עטליכע בריװ, װאָס בלעין האָט געשריבען צו אַ געװיסער אײיזענבאַהן קאָמפּאַניע, בשעת ער איז געװען דער „ספּיקער" (פֿאָרזיצענדער) פֿון דער „האױז אָװ רעפּרעזענטעטיװוס". די קאָמפּאַניע האָט געװאָלט באַקומען גרױסע שטיקער לאַנד און דאָס רעכט צו בױען װײַטערע ליניעס. האָט בלעין איהר געלאָזט װיסען, אַז אױב זי װעט איהם באַצאָהלען מיט שעערס, װעט ער דאָס קענען „פֿיקסען". עס זײַנען אױך געװען אַנדערע באַשולדיגונגען געגען איהם. אָבער דיזע איז געװען די װיכטיג־סטע. די דערמאָנטע בריװ האָט געהאַט אײינער מיט׳ן נאָמען 203מאָליגען, װעלכער איז פֿריהער געװען בלעין׳ם פּריװאַט סעקרעטער. מען האָט זײ דעריבער גערופֿען די „מאָליגען לעטערס".

אַ גרױסע סענסאַציע האָט דאַן געמאַכט אַ ספּאָרט־פּיקטשור, װעלכע איז געװען געדרוקט אין דעם ניו יאָרקער װיץ־בלאַט „פּאָק". ס׳איז געװען פֿאָרגעשטעלט װי בלעין פּרובט איבער־יאָגען זײַן אײגענעם שאָטען און קען ניט. אױפֿ׳ן שאָטען איז געװען אױפֿגעשריבען: „מאָליגען לעטערס", דער נאָמען פֿון דער דערמאָנטער אײיזענבאַהן קאָמפּאַניע און װוערטער װעגען זײַנע אַנדערע חטאים. זײַן פּנים האָט אױסגעדריקט אָנגעשטרענגט־קײט און פֿאַרצװוייפֿלונג. אונטער דעם בילד איז געשטאַנען: „ער קען ניט בּיטען זײַן רעקאָרד". מיט דעם װאָרט „רעקאָרד" װערט דאָ, אַלזאָ, געמאַכט אַ װאָרט־שפּיל: אין ספּאָרט הײסט „רעקאָרד" דער העכסטער פּונקט, צו װעלכען דער ספּאָרטסמאַן גרײכט; אין פּאָליטישען לעבען, װוידער, הײסט „רעקאָרד" די רעפּוטאַציע װאָס דער פּאָליטישען האָט — זײַנע גוטע אױפֿ־טואונגען און חטאים. דער ספּאָרט־פּשט פֿון בילד איז, אַז בלעין, דער לױפֿער, דער „ראָננער" קען ניט איבעריאָגען זײַן רעקאָרד אַלס „ראָננער"; אין אמת׳ן אָבער האָט עס געמײינט, אַז ער קען ניט פֿאַרגלעטען זײַנע אונעהרליכע מעשים. יענעם נומער „פּאָק" האָט מען געכאַפֿט װי מצה־װאַסער.

צו דער רעפּובליקאַנישער קאָנװוענשאָן, װעלכע איז פֿאָרגע־קומען אין שיקאַגאָ, האָבען בלעין׳ס שונאים צוגעגרײיט אַ האַלבען מיליאָן פּיקטשורס אַזעלכע און זײ דאָרטען צוטײילט. עס זײַנען װוועגען דעם געפֿלױגען דעפּעשען איבער גאַנץ אַמעריקא.

די רעפּובליקאַנער „מאַשין" האָט קליוולענד׳ען באַקעמפֿט מיט אַלע כחות. געלד האָט זיך געשאָטען אָהן אַ שיעור.

אַזױ װי װי געגען קליוולענד׳ם עהרליכקײט האָט מען ניט געהאַט װאָס אױסצוזעצען, האָבען די רעפּובליקאַנישע פּאָליטי־שענס זײַן נאָמען געפּרובט פֿאַרפֿלעקען אױף אַנאַנדער שטײיגער. זײי האָבען, צום בײַשפּיל, פֿאַרעפֿענטליכט מעשות, אַז ער האָט געהאַט פֿאַרהעלטענישע מיט אַ געװיסער פֿרױ, און אַז זי האָט 204פֿון איהם געהאַט אַ קינד. די רעפּובליקאַנער האָבען מאַרשירט איבער די גאַסען, זינגענדיג אַ לידעלע װי די בײיבי שרײַט צו דער מאַמען: „מאַ, מאַ, װוהער איז מאַי פּאַ?" (מאַמע, מאַמע, װאו איז מײַן טאַטע?). דעמאָקראַטישע פּאָליטישענס, װוידער, האָבען מאַרשירט מיט לידעלעך װועגען בלעין׳ען.

װי דער שטײיגער איז, זײַנען אױף די גאַסען געהאַנגען גרױסע לײילאַכער מיט פּיקטשורס פֿון די קאַנדידאַטען און מיט אױפֿשריפֿטען װוועגען די גליקען, װאָס זײ זאָגען צו. אין די פֿענסטער פֿון די סטאָרס זײַנען געװען אױסגעשטעלט פּאָרטרעטען פֿון בלעין׳ען, פֿון קליוולענד׳ען און פֿון די קלענערע קאַנדידאַטען. װען עס איז געקומען נאָהענט צו די װאָהלען, האָט מען גענומען קנאַסען מיט פֿײַערװוערקס; רעדנער האָבען אױף אַלע קאָרנערס זיך געריסען די העלזער, לױבענדיג בלעין׳ען און אַטאַקירענדיג קליוולענד׳ען, אָדער פֿאַרקערט. די גאַנצע שטאָדט איז געװען פֿאַרטיפֿט און פֿאַרהאַװעט אין דעם פֿאַקט צװוישען די „בלעין מענשען" און די „קליוולענד מענשען".

אַ סך פֿון דעם האָט מיר אױסגעזעהן ביליג, װאואלגאַר, צװויי־פּנים׳דיג, אָדער משוגע. דאָס ערגסטע איז געװען די פֿאַלשע טענער, װאָס האָבען געקלונגען פֿון די רעדעס. עס האָט אַזױ געשמעקט מיט צבועצסטװאָ, אַז עס האָט מיר בוכשטעבליך געעקעלט. איך האָב געװאואסט, אַז די אַמעריקאַנער נעמען די רעדנער ניט ערנסט. איך האָב שױן פֿאַרשטאַנען, אַז די גאַנצע געשיכטע איז בײַ פֿילע פֿון זײי ניט מעהר װי אַ מין ספּאָרט. און דאָס האָט די „פּאָליטיקס" אין מײַנע אױגען נאָך עקעלהאַפֿטער געמאַכט. אָבער דער גאַנצער פּאָליטישער יאַריד איז געװען אַזױ טשיקאַװוע און אַזױ פֿול מיט קאָליר! איך האָב געפֿיבערט מיט אינטערעס.

אַלץ האָב איך געװאָלט װויסען. איך האָב באַזוכט צעהנדליגער מיטיננען, גרױסע און קלײינע; צו אײיניגע פֿון זײי איז געװען שװוער צוצוקומען, אָבער איך האָב זיך ניט באַרוהינגט ביז איך האָב באַקומען אַ טיקעט.

דער ערשטער און װויכטינסטער מיטינג, װאָס איז אָפֿגע־ 205האָלטען געװאָרען אין ניו יאָרק פֿאַר בלעין׳ען, האָט שטאָטגעפֿונען אין אַ טעאַטער אױף דער אַכטער עװעניו. דאָס איז געװען „דער ערשטער גרױסער שאָס" אין דעם רעפּובליקאַנישען קעמפּיין, נאָכדעם װי דער רעפּובליקאַנער קאַנדידאַט איז נאָמינירט געװאָרען. אַלס הױפּט רעדנער צו דיזען מיטינג האָבען די רעפּובליקאַנער פּאָליטישענס ספּעציעל אױסגעקליבען אַ מאַן, װאָס איז געװען באַריהמט מיט זײַן פֿעהינקײט צו האַלטען לאַנגע װאַזשנע רעדעס און גאָרניט זאָגען. דער עיקר איז געװען צו פֿאַרגלעטען די באַשולדיגונגען געגען בלעין׳ען, אַזױ װי אַ שדכן פֿאַרגלעט די חסרונות פֿון אַ כלה. װען די חסרונות זײַנען צו גרױס און דער שדכן קען זײ ניט פֿאַררײידען, פֿאַררעדט ער דעם חתן׳ם עלטערען גלאַט די צײַהן. אָט אַזאַ מין רעדנער איז געװען אַ באַריהמטער לאָיער און רעפּובליקאַנער פּאָליטישען מיט׳ן נאָמען עװאַרטס, אַ הױכער, אַ דאַרער, מיט אַן אַלטען אַריסטאָ־קראַטישען פּנים, מיט אַ פֿאַרצײיטיגען אָנבליק, מיט אַן אַלט־פֿרענקישען האָלז־טוך אַרום זײַן דאַרען האַלז.

װען די צײַטונגען האָבען געמעלדעט, אַז עװאַרטס װועט האָלטען די הױפּט רעדע אױף דער בלעין פֿאַרזאַמלונג, האָב איך גענומען זאָרגען װועגען אַ טיקעט. אָבער אױף יעדען טיקעט זײַנען געװען צעהנדליגער בעלנים; און מײַן מיה איז צוערשט געװען אומזיסט. ענדליך האָב איך זיך געװוענדעט צו אַ קריסטליכען יוננגען מאַן מיט׳ן נאָמען קאָללינס, װעלכער האָט געאַרבײַט און שטודירט אין קורשעעדט׳ם לאָאַ אָפֿיס, און װעמענס פֿאָטער איז געװען אַן אײַנפֿלוסרײיכער פּאָליטישען. דער יוננגער קאָללינס האָט פֿאַר מיר געקראָגען אַ סיט אױף דער פּלאַטפֿאָרמע.

איך בין געקומען בשעת אױף דער פּלאַטפֿאָרמע איז נאָך קײנער ניט געװוען. באַלד האָבען זיך באַװוויזען סענאַטאָרען, קאָנגרעסלײַט, גובערנאַטאָרס פֿון אַ פּאָר אַנדערע סטײיטס — אַלץ לײיבען פֿון דער רעפּובליקאַנישער פּאַרטיי. אײינער פֿון זײי איז געװוען סענאַטאָר האָאלי, פֿון קאָננעקטיקוט, װעלכער איז אױף דער שיקאַגאָ׳ער קאָנװוענשאָן אַלײַן געװוען אַ קאַנדידאַט נאָמינירט צו װוערען אַלס פּרעזידענט, און מײַן סיט איז געװוען לעבען זײַנעם.

206דער מיטינג האָט זיך אָנגעפאַנגען. דער טשערמאַן האָט געהאַלטען זײַן הקדמה־רעדע. יעדעס מאָל װאָס ער האָט דערמאָנט דעם נאָמען בלעין, האָט אױסגעבראָכען אַ פּאָטשעריי און אַ געשרײַ, װעלכער האָט אָנגעהאַלטען עטליכע מינוטען צײַט. האָאַלי איז געװען אײנער פון די רעדנער.

ענדליך האָט דער טשערמאַן פאָרגעשטעלט עװאָרטס'ן. דער באַריהמטער רעדנער האָט זיך געשטעלט און איז צוגעגאַנגען צום ברעג פון דער פּלאַטפאָרמע. מיט זײַן דאַרער פיגור, גלײַך װי אַ שטעקען, מיט אײן האַנט פאַרלייגט אױף הינטען, און אױסרײדענדיג די װערטער מיט גרױם צערעמאָניע, האָט ער אָפּגערערט אַ שטונדע מיט דרײַ פערטעל. יעדעם מאָל, װאָס ער האָט אָנגערופען בלעין'ס נאָמען, האָט געדונערט און געקאַכט. ניט אַלע װערטער זײַנע האָב איך געקענט כאַפּען. אָבער אין סך־הכל האָב איך זײַן רעדע פאַרשטאַנען, און איך האָב געזעהן, אַז עס איז אין איהר ניטאָ װאָס צו פאַרשטעהן. ניטאָ קיין אײן געדאַנק, קיין אײן דײטליכער סטײטמענט.

אױף מאָרגען אין דער פריה האָב איך אין די פּײפּערס געלעזען די גאַנצע רעדע. עס איז געװען פּונקט װי מען האָט פאָראױסגעזאָגט: געבראָקענדיג די העכסטע ענגלישע װערטער אין לאַנגע, לאַנגע זאַצען, האָט ער אַרום דעם ענין אַרומגעװעבט אַ געדיכטען שלייער. עס איז אונמעגליך געװען צו דערגעהן אַ טאָלק. זײַן גאַנצען רעדנער־טאַלאַנט האָט ער געבראױכט אױף אַרױסצודרעהען זיך פון צו זאָגען עפּעס. עס איז אױסגעקומען לױט דעם באַריהמטען װערטעל: דער צונג איז דעם מענשען געגעבען געװאָרען אױף צו פאַרבאַרגען זײַנע געדאַנקען. עװאָרטס האָט, נאַטירליך, שטאַרק געלױבט בלעין'ען; אָבער דאָס האָט ער אױך געטאָן מיט אַ װאָלקען שפּראַך.

זיצענדיג אױף דער גרױסער פאַרזאַמלונג, האָב איך געזעהן, אַז די רעדעס מיט די הורא געשרײַען, מיט דעם גאַנצען פּלאַקאַר זײַנען ניט מעהר װי אַ מאַשינאָװע צערעמאָניע. געהײסען האָט דאָס אָבער, אַז דאָס פאָלק האָט זיך צוזאַמענגעקליבען אױסצו־דריקען צופרידענהײט מיט בלעין'ען, באַגײסטערונג פאַר איהם.

207קלענערע קעמפּײן־פאַרזאַמלונגען האָב איך באַזוכט אַ סך. איך בין מיט דעם קעמפּײן באַקאַנט געװאָרען מיט אַלע אײַנצעלהײטען. מײַן אַמעריקאַנער פרײַנד גראָסם פלעגט מיר געבען קאָמפּלימענטען דערפאַר. ער אַלײן איז געװען אַ „בלעין מען". און װען איך פלעג רײדען אי געגען בלעין'ען, אי געגען קליװלענד'ען, פלעגט ער װאָרים פאַרטײדיגען זײַן קאַנדידאַט.

אײנמאָל, געהענדיג איבער איסט בראָדװיי און דעבאַטירענדיג, האָבען מיר זיך אָפּגעשטעלט בײַ אַ פענסטער פון אַ סטאָר, װאו עס איז געװען אַרױסגעשטעלט אַ גרױסער פּאָרטרעט פון בלעין'ען. ער האָט מיר אָנגעװיזען װאָס פאַר אַ פײַנע, קלוגע נעזיכט ער האָט.

— יאָ, ער האָט אַ אינטעלינענטען פּנים, — האָב איך געענטפערט.

— נאָר אַ אינטעלינענטען? — האָט ער פּראָטעסטירט, — איט איז ען אינטעלעקטשועל פּעים" (אַ געזיכט פון אַ הױך־ענטװיקעלטען דענקענדען מענשען).

איך האָב איהם ניט נאָכגעגעבען. פון זײַן באַמערקונג האָב איך זיך אָבער צום ערשטען מאָל דערװאוסט דעם אונטערשיד צװישען „אינטעלידזשענט" און „אינטעלעקטשועל".

אין יענעם װאָהל־קאַמף איז אױך געװען אַ דריטער קאַנדידאַט, בענדזשאַמין פּ. באָטלער, אַ באַקאַנטער גענעראַל פון דער מלחמה צװישען דער נאָרטה און דער סאָוטה, און אַ געװעזענער גאַװערנאָר פון מאַסאַטשוזעטס. ער געהאַט אַ נאָמען פאַר אַ ראַדיקאַל. זײַן פּאַרטי האָט געהײסען „גרינבעק ענד לײבאָר פּאַרטי". באָטלער איז װירקליך געװען פּראָגרעסיװער װי די אַנדערע צװײי קאַנדידאַטען, און ער האָט אַטאַקירט בײַדע גרױסע פּאַרטײען. אָבער קײן באַדײַטונג האָט זײַן קעמפּײן ניט געהאַט. בײַ סאָציאַליסטען האָט ער אױסגעזעהען װי אַ װאָסערדיגער ליבעראַל. זײַ האָבען ערקלערט, אַז ער װײַם אַלײם ניט װאָס ער װיל און זײַ האָבען זאָגאַר געצװײַפעלט אין זײַן פּאָליטישער עהרליכקײט (עס האָט זיך מאַסע אױסגעלאָזען מיט דעם װאָס ער האָט זײַן אײנפלוס פאַרהאַנדעלט צו די רעפּובליקאַנער פאַר 208פּאָליטישע נוצען). צוערשט האָבען אָבער פילע פאָרטגעשריטענע אַמעריקאַנער אַגיטירט פאַר איהם.

איך האָב דאַן זיך נאָך געהאַלטען פאַר אַן אַנאַרכיסט, ניט פאַר אַ סאָציאַליסט. אַלזאָ, בין איך געװען געגען פּאָליטיק אין פּרינציפּ. אָבער אַרום באָטלער'ן האָבען זיך גרופּירט פּראָגרעסיװע אַמעריקאַנער, װאָס האָבען געזוכט צו באַקעמפּען די מאַכט־האָבענדיגע קלאַסען. דעריבער האָב איך געגלױבט, אַז זײַן באַװעגונג איז אַ גוטער צײיכען פון דער צײַט.

אױבען איז דערמאָנט געװאָרען אַ פאַרזאַמלונג, װעלכע האָט שטאַטגעפונען אין טױרן האָל, אױף פערטער סטריט, װאו פיער אידישע שױשפּילער האָבען דעקלאַמירט און איך האָב געהאַלטען אַ רעדע װעגען די װאַהלען. דאָס איז געװען אין דעם זומער פון דעם בלעין־קליװלענד קעמפּײן. אין דיזער רעדע האָב איך קריטיקירט די צװײי גרױסע קאַפּיטאַליסטישע פּאַרטײען און ערקלערט װי זײַ נוצען אױס די מאַכט פון דער רעפּובליק געגען די אַרבײַטער. איך האָב אױך קריטיקירט באָטלער'ס פּאַרטי. איך האָב אָבער געזאָגט, אַז דער פאַקט, דאָס אַזאַ פּאַרטי עקזיסטירט, איז אַ פרײַליכער צײיכען (די סאָציאַליסטישע פּאַרטי האָט קײן קאַנדידאַט ניט געהאַט). „די טעג פון די רעפּובלי־קאַנער און די דעמאָקראַטען זײַנען געצײילטע" — האָב איך אױסגעשריען.

דער עולם איז דורכאױס באַשטאַנען פון „גרינע". אין האָל איז ניט געװען קײן אײנציגער סיטיזען.

ענדליך איז געקומען „עלעקשאָן־דעי" — די ערשטע פּרע־זידענט־עלעקשאָן, װאָס איך האָב בײַגעװואױנט. איך האָב כמעט דעם גאַנצען טאָג פאַרבראַכט אױפ'ן גאַס, אַרומגעהענדיג און קוקענדיג אױף די סצענעס צװישען די פּאָליטישענס און די װואָטערס.

209קײן „סיקרעט באַלאָט" איז נאָך דאַן ניט געװען. דער נאָמען פון יעדען קאַנדידאַט איז געװען געדרוקט אױף אַ באַזונדערע שטיקעל פּאַפּיר, און דיזע פּאַפּירלעך האָט דער בירגער באַקומען ניט אײנװײניג, ניט פון די בעאַמטע, װאָס זײַנען געזעסען בײַ די שטים־קאַסטענס, נאָר פון די פּאָליטישענס, װאָס האָבען זיך אַרומגעדרעהט אין דרױסען. די שטים־צעטעלאַך, אָדער באַלאָטס, פלעגען זײַן צוגעגרײיט פון די פּאַרטײען גופא. יעדע פּאַרטײי האָט געדרוקט באַלאָטס מיט די נעמען פון איהרע קאַנדידאַטען; און די פרײַנד פון יעדען קאַנדידאַט האָבען זײַנע צעטעלעך געטײילט אױף די גאַסען, אַרום די שטים־פּלעצער. די פּאָליטישענס זײַנען באַפאַלען בירגער אַזױ װי די „אַרײַנ־שלעפּערס" פון קלאָדינג סטאָרס באַפאַלען פאַרבײַגעהער אױף דער הײַנטיגער קאַנעל סטריט.

װואָטס האָט מען געקױפט און פאַרקױפט גאַנץ אָפּען אין רעכטען מיטען גאַס. מען האָט זיך געדונגען װועגען דעם פּרײַז, אַזױ װי מען דינגט זיך איבער פיש אױף אַ פיש־מאַרק. פּאָליטישענס זײַנען געשטאַנען אױף די קאָרנערס מיט גרױסע פּעק געלד אױפ'ן האַנט און געהאַנדעלט.

עהנליכע סצענעס האָב איך געזעהן אין די פריהערדיגע צװײי עלעקשאָן־טעג (אין נאָװעמבער 1882 און אין נאָװעמבער 1883), װאָס איך האָב בײַגעװואױנט אין ניו יאָרק, אָבער איצט איז דער קאַמף געװען אַ ברײַטערער און אַ הײסערער. אַחוץ דעם: איך האָב איצט דעם פּאָליטישען לעבען פון אַמעריקא פאַרשטאַנען פיל גרינדליכער, און האָב פיל מעהר געזעהן.

עס איז מיר געװען פּײנליך צו זעהן װי קאָרופּטע פּאָלי־טישענס לערנען אונזערע אונװויסענדע אידען פאַרקױפען זײיערע װואָטס. מיר זײַנען געקומען פון אַ לאַנד, װואו עס זײַנען קײן װואַהלען ניט געװען. דער שטים־קאַסטען, דאָס הײסט, די סיסטעם פון שטימען און אױסװועהלען בעאַמטע אָדער דעפּוטאַטען, איז בײַ רוסישע סאָציאַליסטען געװען אַ הײליגטום, פאַר װעלכען אונזערע מאַרטירער האָבען געלײינט זײיערע לעבענס. און די רוסישע אידען האָבען זאָגאַר ניט געהאַט אַזעלכע „פראָװעס", 210װאָס רוסישע קריסטען האָבען יאָ געהאַט. דאָ אין אַמעריקא איז יעדער אַ בירגער, און אַ איד איז אַזאַ מענש װי אַ קריסט. אַלזאָ, האָט די שטים־רעכט בײַ אונז געדאַרפט זײַן נאָך טײַערער װי בײַ די אַמעריקאַנער; צום סוף לערענט מען אונזערע אונװוי־סענדע אימיגראַנטען דיזען הײליגטום פאַר אַ פּאָר דאָלאַר צו פאַרקױפען!

דאָס רוב פון די פּאָליטישענס פון דעם אידישען קװואָרטאַל זײַנען דאַן געװען קריסטען. עס זײַנען אָבער געװען עטליכע אידען אױך. אײנער פון זײַ איז געװען אַ סאַלון־קיפּער, אַן אַמעריקאַנער געבאָרענער איד, מיט'ן נאָמען טשאַרלי סמיטה, אַ הױכער, אַ געזונטער, מיט שװואַרצע האָר, מיט גרױסע אױגען. זײַן סאַלון איז געװען אױף עסעקס סטריט, לעבען גרענד סטריט. טשאַרלי סמיטה האָט דעם גאַנצען פּלאָר פון זײַן סאַלון אױס־געפלאַסטערט מיט זילבערנע דאָלאַרס, װעלכע זײַנען געװען אײַנגעפּעסטינט אין טיפע קײלעכדיגע גריבלעך, כדי די קאַסטאָ־מער זאָלען זײַ ניט קענען אַרױס'גנב'ענען. דורך דעם איז ער באַ־קאַנט געװואָרען מיט'ן נאָמען „סילװוער דאָלאַר סמיטה"—אַ טיטול, מיט װעלכען ער האָט שטאָלצירט. ער איז געװען אַן אַסעמבלימען פון זײַן דיסטריקט. װען איך בין געקומען, האָט ער געהערט צו דער רעפּובליקאַנער פּאַרטײי. שפּעטער אָבער איז ער איבער־געגאַנגען צו דער דעמאָקראַטישער. ער האָט „געענדערט זײַנע איבערצײַגונגען", האָט דאָס געהײסען.

איך האָב אַמאָל בײַגעװואױנט די פאָלגענדע סצענע: אױף דער שמאָלינקער געסעלע, װעלכע געהט פון עסעקס סטריט צו לאָדלאָו, לעבען גרענד, איז געשטאַנען אַ פּאָליטישער רעדנער־װאָגען און דער רעדנער איז געװען טשאַרלי. ער האָט גע'דרש'נט װועגען זײַן אײיגענער קאַנדידאַטור צו דער אַסעמבלי. נאָכדעם װי ער האָט אָפּגערעדט בײַ פינף מינוט, האָט ער אַ ברום געטאָן: „באָיס, איהר װויסט דאָך, אַז איך האַלט אַ בעסערע רעדע בײַ מיר אין סאַלון װי דאָ אױפ'ן גאַס. קומט, באָיס!" דער גאַנצער עולם איז אַרײַן מיט איהם אין זײַן סאַלון, װעלכער איז געװען פּונקט אַנטקעגען דעם אַרײַנגאַנג צו דער געסעלע, און 211ער האָט אַלעמען מכבד געװען מיט בראַנפען. דאָס איז געװען זײַן „רעדע".

בײַ אײנעם פון די פּלעצער, װואו מען האָט געשטימט אין דעם עלעקשאָן פון 1884, איז געשטאַנען אַ קראָוד און געקוקט מיט גרױס נײַגעריגקײט. איך האָב זיך פאַראינטערעסירט. טשאַרלי איז געשטאַנען דערבײַ, אַרומגערינגעלט מיט עטליכע אַנדערע פּאָליטישענס.

— איהר װועט באַלד זעהן װואָס דאָ װעט זײַן, — האָט מײַנער אַ באַקאַנטער מיר געזאָגט אױפ'ן אױער.

באַלד איז פון דעם שטים־פּלאַץ אַרױסגעקומען אַ יונגער מאַן, װעלכער האָט נאָר װאָס אָפּגעגעבען זײַן װואָט. טשאַרלי האָט איהם אָפּגעשטעלט און דורכגעזוכט זײַנע פּאָקעטס. פון אײן פּאָקעט האָט ער אַרױסגעשלעפּט אַ שטים־צעטעל, און גלײַך האָט ער איהם גענומען שלאָגען. יענער האָט געשריען, געמאַכט געװואַלדען, אָבער דער פּאָליסמאַן, װאָס איז געשטאַנען דערבײַ, האָט זיך געמאַכט ניט הערענדיג און ניט זעהענדיג. טשאַרלי האָט דעם יונגען מאַן באַצאָהלט פאַר זײַן װואָט, האָט מײַן באַקאַנטער מיר ערקלערט, און איהם געגעבען זײַן באַלאָט. ער האָט אָבער געהאַט אַ חשד, אַז ער װועט ניט װואָטען פאַר איהם, און ער האָט זײַן באַלאָט אָנגעצײַכענט. דעריבער האָט ער דאָס איהם איצט באַזוכט. ער האָט בײַ איהם געפונען דעם אָנגעצײַכענטען באַלאָט.

אַלע האָבען געװואוסט, אַז די פינסטערע נפשות פון שטאָדט זײַנען פאַרבונדען מיט די פּאָליטישענס; עס איז געװען אַ אָפענער סעקרעט, אַז אַלע אונאָנשטענדיגע הײַזער צאָהלען דער פּאָליציי מאָנאַטליכע צינזען און אַז די פּאָליציי טײלט זיך מיט די הױפּט־מאַכערס פון דער הערשענדער פּאַרטײי. עס איז פאַר קײנעם אױך ניט געװען קײן סוד, אַז אײיניגע פּאָליטישענס זײַנען אַלײן בעלי־בתים פון אונאָנשטענדיגע הײַזער. פילע פון די פּאָליטישענס זײַנען געװען דורכגעמישט מיט גנבים און אַנדערע פּראָפעסיאָנעלע פאַרברעכער; אַז מען זאָל כאַפּען אַ גנב אָדער אַ רױבער, און ער זאָל אַרױס פרײַ, איז געװען אַ גאַנץ אָפטע פּאַסירונג.

212דאָס רוב סאַלון־קיפּערס זײַנען געװען פּאָליטישענס. מײַסטע אָלדערמען (מיטגלידער פון דעם שטאָדט־ראַט) זײַנען געװען שענקער. יעדער שענק איז געװען אַ פּאָליטישער צענטער. די סאַלון־קיפּערס פלעגען שפּילען די ראָלע פון שטימען־זאַמלער. געװויסע שענקען זײַנען געװען צענטרען אַי פון פּאָליטיקס, אַי פון פאַרברעכענס.

אין דעמזעלבען יאָהר, 1884, האָבען די ניו יאָרקער אָלדערמען פאַרקױפט די װויכטיגסטע סטריט, בראָדװוײ, צו אַ קאַר־קאָמפּאַני פאַר אַ האַלב מיליאָן דאָלאַר כאַבאַר, אָבער דערװואוסט האָט מען זיך דערפון אַביסעל שפּעטער.

איך פלעג פאַרגלײַכען די ניו יאָרקער באָאַרד אָװ אָלדערמען מיט דעם שטאָדט־ראַט פון פּעטערסבורג. אין פּעטערסבורג זײַנען צװוישען די מיטגלידער פון דער דומא (שטאָדט־ראַט) געװוען די געבילדעטסטע און די שענסטע מענשען פון שטאָדט. און דאָ זײַנען די אָלדערמען מײַסטענס געװוען פאָרשטעהער פון קאָרופּטע פּאָליטיקס און פון דער אונטערװעלט.

איך האָב אױף דעם אָנגעװויזען אין עטליכע רעדעס, װעלכע איך האָב אין דער צײַט פון דעם בלעין־קליװלענד קאַמפּײן געהאַלטען אױף אידיש און אױף רוסיש. איך פלעג ערקלערען, אַז אונטער הײַנטיגע אומשטענדען איז די שטימרעכט פאַרבונדען מיט אונסימפּאַטישע ערשײַנונגען; אַז די נידעריגסטע מענשען װערען מעכטיג דורך די װואוטס פון די סיטיזענס, װאָס ליגען אין די שענקען, אָדער װואָס מען קױפט פאַר אַ פּאָר דאָלאַר אָדער פאַר אַ דזשאָב. איך פלעג מײַנע צוהערער דערצײילען, אַז דער אידעלער אַמעריקאַנער קוקט אױף „פּאָלי־טיקס" װי אױף אַ מיאוסער באַשעפטיגונג. אױך פלעג איך אָנװויזען, אַז דער אַמעריקאַנער מיליאָנער קױפט די קאָרופּטע פּאָליטישענס און נוצט אױס זײיער מאַכט פאַר זײַנע צװעקען.

דער קעמפּײן האָט זיך געענדיגט מיט אַ זיג פאַר קליװוילענד'ן. ער האָט געװואוונען מיט אַ קלײנער מאַיאָריטעט. אַלץ האָט זיך געװוענדעט אָן דעם סטײט ניו יאָרק, און דאָרטען איז בלעין דורכגעפאַלען בלױז מיט עטליכע טױזענט שטימען. װען דער 213װועטער װאָלט אין דעם װואָהל־טאָג געװוען אַ שעהנערער, װאָלט ערװועהלט געװואָרען ניט קליװוילענד, נאָר בלעין. אין די פּאָרם דיסטריקטען פון ניו יאָרק סטײט איז די רעפּובליקאַנער פּאַרטײי שטאַרקער װי די דעמאָקראַטישע; אָבער יענעם טאָג איז געגאַנגען אַ שלאַגס־רעגען, דעריבער זײַנען פילע רעפּובליקאַנישע פאַרמערס ניט געפאָהרען שטימען.

אַ טשיקאַװע פּאַסירונג אין דיזען קעמפּײן איז געװען דאָס פאָלגענדע: מיט אַ קורצער צײַט פאַר די װואָהלען האָט אַ װויכטיגער גלח, מיט'ן נאָמען בױרטשאַרד, געהאַלטען אַ רעדע פאַר בלעין'ען, און דיזע רעדע האָט אַנשטאָט בלעין'ען צו העלפען, איהם געטאָן אַ גרױסען שאָדען. דער גלח איז געװוען פון יענע מגידים, װאָס האָבען מעהר פעהיגקײט אױף פּשט'לאַך װי שכל. ער האָט אױסגע'דרשנ'ט אַ פּשט'ל װועגען דעם בוכשטאַב „ר". ער האָט געזאָגט, אַז די מאַכט פון דער דעמאָקראַטישער פּאַרטײי איז געבױט אױף דרײַ „אַר"ס (ריש'ן): ראָם, ראָמאַניזם און רעבעליאָן, דאָס הײסט, שנאַפּס, די קאַטױ־לישע קירכע און די סאָוטה (װועלכע האָט רעבעלירט און זיך געװואָלט אָפּטײלען פון די פאַראײיניגטע שטאַאַטען). מיט זײַנע רײיד האָט בױרטשאַרד דערצערנט אײרישע און אַנדערע קאַטאָ־ליקען, און מען איז געװוען זיכער, אַז דאָס האָט בלעין'ען געקאָסט אַ מאַסע װואָטס. די דרײַ „אַר"ס זײַנען געבליבען פאַרשריבען אין דער געשיכטע פון אַמעריקאַנער „פּאָליטיקס"; און אין מײַן זכרון זײַנען זײַ פאַרצײיכענט צװוישען די דענקמאָלען פון דער צײַט װוען איך האָב מיט התמדה געלערנט מײַנע ערשטע לעסאָנס אין דעם בוך פון אַמעריקאַנער לעבען.

יענעם זומער האָב איך אױפגעשריבען אַ גרױסען אַרטיקעל אױף רוסיש װועגען דעם פּאָליטישען קעמפּײן. איך האָב איהם אַװעקגעשיקט אין פּעטערסבורג צו דעם „װויעסטניק יעװוראָפּי", װועלכער איז דאַן געװוען אײנער פון די צװוײי װויכטיגסטע זשור־ 214נאַלען אין רוסלאַנד (אין איהם האָט טורגעניעװ די לעצטע יאָהרען געדרוקט אַלע זײַנע װוערק), און װוען מײַנער אַ באַקאַנטער האָט מיר אָנגעזאָגט, אַז ער האָט אין דער אַסטאָר ליברערי געזעהן מײַן אַרטיקעל אין דעם „װויעסטניק יעװוראָפּי", האָב איך זיך געפיהלט גליקליך. איך בין גלײַך אַװעקגעלאָפען אין דער ביבליאָטעק און איבערגעלעזען דעם אַרטיקעל; און אױף מאָרגען װוידער געלאָפען איהם לעזען.

דאָס איז ניט געװוען מײַן ערשטע פּראָבע אױפ'ן פעלד פון רו־סישען זשורנאַליזם. דער ערשטען יאָהר, װואָס איך האָב פאַרבראַכט אין אַמעריקא, האָב איך געשריבען אַ סך קאָרעספּאָנדענצען אין דעם „רוסקי יעװוורעי", די רוסישע װואָכענבלאַט פאַר אידישע אינטערע־סען, װועלכע איז דאַן אַרױס:געגעבען געװואָרען אין פּעטערסבורג און װועלכע איז שױן דערמאָנט געװואָרען אין ערשטען באַנד. אַ פּאָר קלײנע קאָרעספּאָנדענציעס האָב איך אין דיזער װואָכענבלאַט צוגעשיקט נאָך פון װועליזש און זײַ זײַנען געדרוקט געװואָרען. אַלזאָ, האָב איך באַלד נאָך מײַן קומען קײן אַמעריקא אָנגעהױבען צו קאָרעספּאָנדירען אַהין.

איך האָב געהאָפט, אַז דאָס װועט פאַר מיר זײַן אַ קװואַל פון אײַנקונפט, און די רעדאַקציע האָט מיר װוירקליך געענטפערט מיט אַ בריף, אַז זי בעט מיך שרײַבען און אַז זי װועט מיר צאָהלען. איך האָב געשריבען כמעט אַלע װואָך, אָבער קײן האָנאָראַר האָב איך ניט באַקומען. קײן גילדערנע געשעפטען האָט די צײַטונג ניט געמאַכט, כאָטש זי איז געװוען פאַרשפּרײיט איבער גאַנץ רוסלאַנד. ענדליך האָב איך אױפגעהערט צו שרײַבען אַהין.

דאָ ניט לאַנג, גרײַטענדיג זיך צו דיזע ערינערונגען, האָב איך אין דער ניו יאָרקער שטאָדט־ביבליאָטעק איבערגעבלעטערט יענע יאָהרגאַנגען „רוסקי יעװוורעי". איך האָב געזעהן די קאָרעס־פּאָנדענציעס װואָס איך האָב געשריבען מיט עטליכע און פערציג יאָהר צוריק, און האָב דורכגעלעזען עטליכע פון זײַ. איך בין געװוען שטאַרק ענטוישט. זײַ זײַנען געשריבען קלאָר, אָבער טרוקען. דאָס לעבען צװוישען אונזערע אימיגראַנטען אין 1882 און 1883 איז געװוען פול מיט קאָליר, מיט אינטע־ 215רעסאַנטע סיטואַציעס, מיט טיפּען, פּאַסירונגען, סצענעס; אָבער דאָס האָב איך ניט אָנגערירט.

האָבען אַזעלכע זאַכען אױף מיר קײן אײַנדרוק ניט געמאַכט? אַזױ צו זאָגען װואָלם געװוען ניט ריכטיג. זײַ האָבען אױף מיר יאָ געמאַכט אַן אײַנדרוק, און אַ טיפען; אָבער די רעדאַקציע פון „רוסקי יעװוורעי" האָט מיר געשריבען, אַז איך זאָל „זיך האַלטען אױף דעם באָדען פון פאַקטען". אַחוץ דעם, בין איך סתם געװוען אונטער דעם אײַנדרוק אַז אינטערעסאַנטע זאַכען געהערען צו דער אָפּטײלונג פון פעליעטאָנען, און ניט יו סעריעזע קאָרעספּאָנדענצען. אַ קאָרעספּאָנדענץ, אַזױ װי אַ לײיט־אַרטיקעל, דאַרף זײַן ערנסט און טרוקען, האָב איך געגלױבט. איך האָב געשריבען פון יוצא װועגען, אָהן אינטערעס. אױסער דעם אינטערעס פון זעהן מײַן נאָמען געדרוקט.

מיט אַ פּאָר טעג אײדער דיזע שורות זײַנען געשריבען געװואָרען — אין 1924 — האָב איך אין דער פּאָבליק לײַברערי גענומען דעם נומער פון דעם זשורנאַל „װויעסטניק יעװוראָפּי", אין װועלכען עס איז ערשינען מײַן אַרטיקעל װועגען דעם בלעין־קליװוילענד קאַמפּײן פון 1884. איך האָב איהם איבערגעלעזען. װוען מען פאַרגלײַכט מײַנע קאָרעספּאָנדענציעס אין „רוסקי יעװוורעי" מיט דיזען אַרטיקעל, װועלכער איז געשריבען געװואָרען מיט צװוײי יאָהר שפּעטער, געפינט מען אַ גרױסען פאָרטשריט. די שפּראַך איז פיל רײַכער און בױגיגער, און די געדאַנקען װוײיזען אָן אױף מעהר ענטװויקלונג. אונטער דער ערשטער העלפט פון דעם אַרטיקעל װואָלט איך הײַנט אױך געקענט אונטערשרײַבען. מיט אינטערעסאַנטע אַרגומענטען װוערט דאָרט באַװויזען, אַז צװוישען די צװוײי פּאָליטישע פּאַרטײיען פון אַמעריקא איז ניטאָ קײן פּרינציפּ־אונטערשיד; אַז זײַ זײַנען נישט מעהר װי צװוײי פירמעס, װועלכע קאָנקורירען איבער דעמזעלבען עשעפט — „פּאָליטיקס". עס װוערט אױסגעדריקט דער געדאַנק, אַז די װוירקליכע נפקא־מינה צװוישען זײַ באַשטעהט נאָר אין דעם, װואָס אײן פּאַרטײי האָט די מאַכט און אַלע רעגירונגס־אַממטען, און די אַנדערע װואָלט װואָלען דאָס בײַ איהר צונעמען.

216די צוויײַטע העלפט פון דעם אַרטיקעל איז דורכגעדרונגען מיט יענעם איבערטריבענעם סאָציאַליסטישען אָפּטימיזם, פון וועלכען אונזער באַוועגונג ליידט נאָך אײַגענטליך עד־היום. אָבער הײַנט האָבען מיר אַ היבשע סאָציאַליסטישע באַוועגונג, וועלכע האָט שױן בײַ די וואַהלען געהאַט אײַניגע וויכטיגע זיגען, וועהרענד דאַן האָבען די סאָציאַליסטען נאָך אפילו קײן קאַנדידאַטען ניט אַרױסגעשטעלט. דאָך זאָג איך אין יענעם אַרטיקעל „נביאות", אַז די צוויי קאַפּיטאַליסטישע פּאַרטייען וועלען באַלד אונטערגעהן. איך וויז אָן אױף באָטלער'ס פּאַרטיי אַלס אַן ערנסטע פּאָליטישע מאַכט און דריק אױס די איבערצײַגונג, אַז אין גיכען וועלען די רעפּובליקאַנישע און דעמאָקראַטישע פּאַרטייען אַרטריבען ווערען פון דער פּאָליטישער שאַך־ברעט.

ווען איך לעז דאָס איצט, קומען יענע ווערטער מיר אױס אַזױ קינדערש! עטליכע און פערציג יאָהר זײַנען אוועק, און די רעפּובליקאַנישע און דעמאָקראַטישע פּאַרטייען זײַנען נאָך אַלץ די אײַנציגע צוויי מעכטיגע פּאָליטישע אָרגאַניזאַציעס אין אַמעריקא. מיט אַמעריקאַנער „פּאָליטיקס" בין איך דאַן שױן געווען נישקשה'דיג באַקאַנט. אָבער דעם פּאָליטישען לעבען, נױ דעם לעבען אין אַלגעמיין, האָב איך נאָך פאַרשטאַנען גאַנץ וויּיניג.

יעדענפלם האָט מײַן אַרטיקעל געמאַכט אַ שטיקעל גערודער אין דער אינטעליגענטער רוסישער קאָלאָניע, און מען האָט מיר גראַטולירט מיט'ן כבוד צו זײַן אַ שרײַבער אין אַזאַ זשורנאַל.

פון דער רעדאַקציע „וויעסטניק יעוורּאָפּי" האָב איך באַקומען אַ פרײַנדליכען בריף מיט אַ געוויסער סומע פּאַר דעם אַרטיקעל (איך געדענק ניט וויפיל), און אױך אַן אײַנלאַדונג וויּיטער מיטצואַרבייטען. איך בין געווען אױפ'ן זיבעטען הימעל און איך האָב גענומען פאַרצײַכענען טהעמעס, אױסשניידען שטיקלעך פון צײַטונגען, פאַרשרײַבען נאָטיצען — אַלץ פאַר מײַנע וויּיטערע אַרטיקלען אין „וויעסטניק יעוורּאָפּי". איך האָב אָבער אַהין מעהר ניט געשריבען. מײַנע פּלענער האָבען זיך געענדערט. דער בלעין־קליּוּוּלענד אַרטיקעל איז נעוּוּען דער לעצטער וואָס איך האָב געשריבען אין דער רוסישער שפּראַך. מײַן אינטערעם 217איז אַריינגעצויגען געוואָרען אין דער ענגלישער זשורנאַליסטיק, און איידער איך האָב זיך צונעקליבען צו אַ צוויײַטען אַרטיקעל פאַר דעם באַריהמטען פּעטערסבורגער זשורנאַל, האָב איך אָנגעהױבען מיטצואַרבייטען אין דער „ניו יאָרק סאָן".

די רעדע, וואָס איך האָב געהאַלטען אין טירן־האַל, איז באַריכטעט געוואָרען אין „דזשאהן סווינטאָן'ם פּייפּער" — אַ ראַדיקאַלע וואָכענשריפט, וועלכע איז אַרױסגעגעבען געוואָרען פון אַ גלענצענדען אַמעריקאַנער זשורנאַליסט מיט'ן נאָמען דזשאהן סווינטאָן. צווישען די ווערטער, וואָס דער באַריכט האָט איבערגעגעבען פון מײַן פאָרטראַג זײַנען געווען די פאָלגענדע:

„אין רוסלאַנד הערשט דער שווערד; דאָ אין אַמעריקאַ הערשט דער דאָלאַר. אױפ'ן אױסזעהען האָט דער דאָלאַר ניט קײן שאַרף; אין אמתן אָבער איז ער שאַרפער ווי דער שווערד".

סווינטאָנ'ען האָט די פראַזע פאַראינטערעסירט, און ער האָט מיך אײַנגעלאַדען אין זײן אָפיס. דאָס איז געווען אַ מאַן פון אַ יאָהר זעכציג, מיט אַן אײַנדרוקספולען אױסזעהן, אַ הױכער, אַ שעהנער, מיט קורץ־געשאָרענע זילבערנע האָר, מיט אַ פּענסנע, וועלכען ער פלעגט אַרונטערוואַרפען פון די אױיגען דורך דעם וואָס ער פלעגט געבען אַ שטאַרקען וואָנק. אין אַ ווײַלע אַרום פלעגט ער די גלעזער ווידער אָנטאָן אױף די אױיגען, ריידען צו אײַך מיט אַ האַרטער שאָטלענדישער אױסשפּראַך; קוקען אױף אײַך ווי אַ טיגער, און פּלוצלונג געבען אַ וואָנק און מיט דעם ווידער אַראָפּוואַרפען דעם פּענסנע.

מיט זעהר קורצע און זעהר קרעפטיגע פראַזען פלעגט ער ריידען, און געשריבען האָט ער אױך אַזױ. ער איז געווען אײַנער פון די מערקווירדיגסטע זשורנאַליסטען אין אַמעריקא. אַ לאַנגע צײַט איז ער געווען דער מענעדזשינג־עדיטאָר פון דער „ניו יאָרק סאָן", וועלכע האָט זיך דאַן גערעכענט פאַר דער בעסטער צײַטונג 218אין לאַנד. איהר באַריהמטער בעל־הבית און הױפּט רעדאַקטאָר, משאַרלם דאַנאַ, האָט צו איהם געהאַט דעם גרעסטען צוטרױ. ער איז אָבער געווען אַ סך ראַדיקאַלער ווי דאַנאַ, און ווען ער האָט אָנגעקליבען עטליכע טױזענט דאָלאַר, האָט ער פאַרלאָזען זײַן שטעלע און געגרינדעט אַן אײַגענע וואָכענבלאַט. דאָס איז דאַן געווען די אײַנציגע ענגלישע שריפט אין אַמעריקא, וואָס האָט אַטאַקירט קאַפּיטאַליסטען און פאַרטיידיגט די אינטערעסען פון די אָרגאַניזירטע אַרבייטער; זי האָט געבליטשעט מיט גלענצענדע אַרטיקלען און נאָטיצען. סווינטאָנ'ם ווערטער אַלײן זײַנען געווען שאַרף ווי שפּיזען און וויציג. ער האָט ערוואָרט, אַז די אַרבייטער וועלען לעזען זײַן צײַטונג. ער איז אָבער געווען ענטוישט. ער האָט אין דעם פּייפּער באַנראָבען יעדען סענט, וואָס ער האָט אָפּגעשפּאַרט.

קײן סאָציאַליסט איז ער ניט געווען. ער איז אָבער געווען אַ מוטיגער ראַדיקאַל, אמת טריי דעם אַרבייטער קלאַם, און ער איז איהם געבליבען טריי.

אַזױ ווי איצט זעה איך איהם, ווי ער געהט איבער'ן נאָם נעאַרעמט מיט זײן הױכער אַלטער אינטעליגענטער פרױ, וועלכע איז געווען אַ דאָקטאָרקע.

הגם ער איז ניט געווען קײן פאָלשטענדינער סאָציאַליסט, האָט איהם די פּאַרטיי דאָך געשטעלט אַלם איהר קאַנדידאַט אױף סטייט־סענאַטאָר, פאַר דעם געגענד פון ריוווינגטאָן סטריט, וועלכער איז דאַן געווען באַוואױנט פון דײַטשען און פון אידען.

איך וועל דאָ געבען אַ קלײנעם סעמפּעל פון זײַן אַרט ריידען אױף דער פּלאַטפאָרמע: ער לעזט פאַר די פּראָגראַם פון דער סאָציאַליסטישער פּאַרטיי; ער שטעלט זיך אָפּ אױף דער פאָדערונג, אַז מען זאָל אַרבייטען ניט מעהר ווי אַכט שטונדען. ער גיט אַ קוועטש מיט'ן אױיג; עס פאַלט אַראָפּ זײן פּענסנע און ער גיט אַ בײַזען בלום צום פּובליקום:

„האָט אימיצער עפּעס דאַגעגען? אױב עס איז פאַראָן אַזעלכער, וואָס מײַנט אַז אַכט שטונדען איז צו וויּיניג, זאָל ער מיר צושיקען זײַן נאָמען. עס איז מיר אינטערעסאַנט צו וויסען ווער דאָס איז".

219דאַן לייענט ער אָן אַן ערקלערונג, אַז פרױען זײַנען פּונקט אַזעלכע מענשען ווי מענער און אַז זיי דאַרפען האָבען שטים־רעכט; און וויּיטער גיט ער אַ דרעה מיט'ן אױיג, ווידער פאַלט אַראָפּ דער פּענסנע, און ווידער גיט ער אַ געשריי צום פּובליקום:

„אױב דאָ אין האָל איז פאַראָן אַ מאַן וואָס איז דאַגעגען, זאָל ער מיר צושיקען זײַן פאָטאָגראַף".

איך האָב אין „סווינטאָנ'ם פּייפּער" געשריבען אַ פּאָר אַרטיקלען. זייער אינהאַלט געדענק איך אָבער ניט. איך בין מיט איהם אַ פּאָר מאָל אָפּגעזעסען אין זײַן אָפיס, לאַנג שמועסענדיג וועגען אַנאַרכיזם און סאָציאַליזם. אָבער מיט זײַן אַרט ריידען און מיט דעם פּענסנע זײַנעם האָט ער געמאַכט אױף מיר אַזאַ שטאַרקען אײַנדרוק, אַז איך האָב פּשוט ניט געסמייעט צו שטעלען זיך געגען זײַנע אַרגומענטען.

ריידענדיג וועגען דער קאָרופּציאָן פון אַמעריקאַנער פּאָליטי־שענס, האָב איך פאַרבייגעהענדיג באַמערקט, אַז אין דעם יאָהר 1884 האָט די באָאַרד אָװ אַלדערמען פון ניו יאָרק פאַר אַ האַלבען מיליאָן דאָלאַר כאַבאַר אָפּגעגעבען בראָדוויי צו אַ קאַר קאָמפּאַני. ווען מען האָט זיך דערוואָוסט דערפון, האָט זיך אָנגעהױבען אַ סדרה פון אױספאָרשונגען, סענסאַציאָנעלע אַרעסטען און פּראָצעסען.

בראָדוויי איז די לענגסטע און וויכטיגסטע גאַם אין ניו יאָרק, און די קאָרופּטע אַלדערמען האָבען אַרױסגעגעבען אַן ערלױבעניש צו בױיען אַ קאַר־לאַין איבער איהר. פריהער זײַנען אױף בראָדוויי קײן קאַרם ניט געגאַנגען. עם פלעגען געהן אָמניבוסען—פּערד מיט גרױסע שעהנע וויסע קאַרעטעס באַפּוצט מיט גאָלד. פאַרשידענע קאָמפּאַניעם האָבען געטרײַעט צו קריגען אַ קאָנצעסיע דאָרטען צו לייגען רעלסען פאַר קאַרם. פאַר אַזאַ קאָנצעסיע וואָלט די שטאָדט געקענט באַקומען פילע מיליאָנען, 220אָבער זי האָט די וויכטיגע סטריט ניט געוואָלט פאַרשמידען מיט רעלסען.

פּלוצלונג ווערט געמעלדעט, אַז אַ געוויסע קאָמפּאַניע האָט אַזאַ ערלױבעניש באַקומען, און גאָר אומזיסט. דער פּרעזידענט פון דער קאָמפּאַניע איז געווען אײַנער מיט'ן נאָמען דזשייקאָב שאַרף.

דאָס איז געווען אַן איבעראַשענדע נײַעם. מען האָט גלייך גענומען חושד זײַן אַז דאָ שטעקט כאַבאַר. די צײַטונגען האָבען דאָס אױפגענומען. עס איז געוואָרען אַ רעש, און דער דיסטריקט אַטיורני איז געצוואונגען געווען צו מאַכען אַן אונטערזוכונג. עס האָט זיך אַרױסגעצײַנגט, אַז דזשייקאָב שאַרף האָט אונטער־געקױפט עטלאַכע און צוואַנציג מיטגלידער פון דער באָאַרד אָװ אַלדערמען פאַר אַ האַלבען מיליאָן (די קאָנצעסיע איז ווערט געווען צוואַנציג מיליאָן). פילע פון די אַלדערמען האָט מען אַרעסטירט, געמשפּט און פאַראורטיילט צו געפענגניש אין סינג־סינג. די אַלע פּראָצעסען זײַנען אין דער געשיכטע פון אַמעריקאַנער פּאָליטיקס באַקאַנט אַלם די טרײַעלם פון די בודעל אַלדערמען (כאַבאַר־אַלדערמען).

דער אַלדערמען פון דעם אידישען פערטען דיסטריקט איז דאַן געווען טאָם שיעלם—אַ מיטעל־געוויקסיגער מאַן מיט ברייטע פּלייצעס, מיט אַ ניט־אינטעליגענטען פּנים, אימער אין אַ הױכען קאַפּעלוש און אימער מיט אַ וויסען שניפּם. ער האָט געהאַלטען אַ סאַלון אױפ'ן קאָרנער פון איסט בראָדוויי און קלינטאָן סטריט. ער איז אױך אינדיטעד געוואָרען. פון אַן אורטייל האָט ער זיך אָבער אַרױסגעדרייט. יעדעס מאָל ווען איך פלעג איהם באַגעגענען אױפ'ן גאָם, אפילו מיט צוואַנציג יאָהר שפּעטער, פלעג איך זיך דערמאָנען אָן דעם סענסאַציאָנעלען פּראָצעם פון די בודעל אַלדערמען.

איך האָב בײַגעוואואינט דעם גרעסטען פון די בודעל־טרײַעלם, און כלומרשט אַלם רעפּאָרטער האָב איך באַזוכט די לאָדלאָו סטריט דזשייל, וואו עם איז געזעסען דזשייקאָב שאַרף. איך האָב איהם געזעהן שפּאַצירענדיג איבער'ן הױף — אַן אַלטער, אַ דיקער, מיט אַ פאַראומערטען פּנים.

221די אַלדערמען זײַנען געווען טאַמאַני־האָלניקעם און די געשיכטע האָט באַשטעטיגט דעם אַלגעמיינעם באַגריף וועגען טאַמאַני אַלם אַ נעסט פון כאַבאַר־נעמער, בעלי־בתים פון אונאַנשטענדינגע הײַזער, חברים און שותפים פון אַלערליי אױסוואואָרפען און פאַרברעכער. די מעשה מיט די בודעל אַלדערמען האָט אַלעמען עראינערט אָן דער געשיכטע מיט דעם „טוויד־רינג" (אַ טאַמאַני פיהרער און זײַן באַנדע) פון 1871, און דעם אױסדרוק „טוויד־רינג" האָט מען געהערט יעדען טאָג. האָב איך באַקומען אַ ביכעל, דורך וועלכען איך בין באַקאַנט געוואָרען מיט אַלע אײַנצעלהייטען פון דעם טוויד־שוווינדעל. טוויד איז אין 1871 געווען דער „באָם" פון טאַמאַני־האָל, און אונטער זײַן פיהרערשאַפט האָבען די פאַרשטעהער פון ניו יאָרק און איהרע בעאַמטע באַ'גנב'עט די שטאָדט אױף פילע מיליאָנען. לעבען דעם סיטי האָל שטעהט נאָך איצט די קאָונטי־קאָורט הױז, וואו עם געפינען זיך די העכערע געריכטען פון ניו יאָרק. בײַ דער בױיאונג פון דעם הױז אַלײן האָט די באַנדע גע'גנב'עט אַכט מיליאָן. די ניו יאָרקער „טיימם", וועלכע איז דאַן געווען אַ רעפּובליקאַנער צײַטונג, האָט די גנבה אױפגעדעקט און דער סוף איז געווען, אַז עטליכע פון דער באַנדע, דער באָם טוויד אַרײַנגערעכענט, זײַנען פאַרשיקט געוואָרען אין סינג־סינג, וואו טוויד איז געשטאַרבען.

מערקווירדיג איז, אַז די סענסאַציע האָט דער מאַכט פון טאַמאַני האָל געשאַדט נאָר אױף אײַן יאָהר. בײַ די נעקסטע וואַהלען האָט זי ווידער געזיגט, און ווידער געהאַט די שטאָדט־אוצרות אין איהרע הענט.

אין די ערשטע יאָהרען, וואָס איך האָב פאַרבראַכט אין אַמעריקא, זײַנען שױן פאָרגעקומען סאָציאַליסטישע מיטינגען אױף ענגליש. זיי פלעגען שטאַטפינדען יעדען זונטאָג אָוונט, 222און איך פלעג זיי באַזוכען. צוערשט איז דער פאַרזאַמלונגס־פּלאַץ געווען אױף ברום סטריט לעבען דער באָוערי; דערנאָך אױף דער באָוערי אין דעם זעלבען געגענד. איך פלעג קומען רעגעלמעסיג.

איך זאָג, אַז זיי זײַנען געווען סאָציאַליסטישע מיטינגען. אין אמת'ן האָט מען דעם נאָמען געקענט געברױכען נאָר טיל־ווײַז. איהר האָט דאָרטען געפונען מענשען, וואָס האָבען גע־גלױבט, אַז מען דאַרף רעפאָרמירען געוויסע זאַכען אין די פיה־רונגען פון דער געזעלשאַפט, אין דער סיסטעם פון לאַנד־אײַגענטום, אין דער געלט־סיסטעם, אין דער וואָהל־סיסטעם. אײַניגע האָבען געהאַלטען פון וואָהל־רעכט פאַר פרױען; אַנדערע פון אַנדערע ענדערונגען אין דער קאָנסטיטוציע. רעפאָרמערם פון פאַרשי־דענע שאַטירונגען פלעגען זיך צוזאַמענקומען יעדען זונטאָג אָוונט, און יעדער פלעגט דרשנ'ען די ספּעציעלע אידעע, וועלכע ער האָט געהאַלטען פאַר די וויכטיגסטע. אמת'ע סאָציאַליסטען זײַנען דאָרטען געווען זעהר וויּיניג, און זיי זײַנען אַלע געווען דײַטשען, און האָבען גערעדט ענגליש מיט אַ שווערען דײַטשען אַקצענט. דעבאַטירט האָט מען וועגען אַלעם אין דער וועלט, אָבער געהיימען האָט דאָס, אַז מען האָלט סאָציאַליסטישע לעקטשורם און דעבאַטען. פאַרשידענע „קרענקם" פלעגען זיך דאָרטען צוזאַמענקלײַבען. איהר האָט דאָרטען געזעהן מענער מיט לאַנגע האָר און פרױען מיט קורצע האָר (ביידע זײַנען דאַן געווען אַ גרױסע זעלטענהייט אין אַמעריקא). יעדער, וואָס האָט געהאַט עפּעס אַ פּלאַן ווי איבערצומאַכען די וועלט, יעדער וואָס איז געווען אונצופרידען מיט דער אַמעריקאַנער פּאָליטיק, פלעגט אַהין קומען אױסגיסען זײַן האַרץ. אײַניגע האָבען אַלײן ניט געוואואסט וואָס זיי ווילען. זיי האָבען סתם געוואָלט ריידען פאַר אַן עולם, און דאָס אַלץ האָט געהייסען „סאָציאַליזם". קײן גרױסער עולם איז דאָרטען קײנמאָל ניט געווען — אין סך הכל בײַ אַ צוויי־דריי הונדערט מענשען.

דער אַנאָנסירטער לעקטשורער פלעגט זיך אָפּ'דרשנ'ען זײַן דרשה — געוועהנליך אין אַ שעהנעם, געשליפענעם ענגליש, און דאַן פלעגען עטליכע פון די אַנוועזענדע זיך פאַרשרײַבען צום 223וואָרט. יעדער דעבאַטאַנט פלעגט ריידען וועגען זײַן ליבלינגס־עניין. זעלטען ווען די דעבאַטען האָבען געהאַט אַ שייכות צו דער לעקטשור.

אױף אײַנער פון דיזע פאַרזאַמלונגען, ווען איך בין אין אַמעריקא אָפּגעוווען וויּיניגער ווי אַ יאָהר, האָב איך געהאַלטען מײַן ערשטע רעדע אין ענגליש, און איך האָב אַרױסגעוויזען מעהר מוט ווי ענגליש. קײַנער האָט ניט פאַרשטאַנען וואָס איך רייד. איך האָב געהאַט עפּעס וואָס צו זאָגען; איך האָב אָבער די ענגלישע שפּראַך געקענט צו וויּיניג. איך האָב קײן רעכט ניט געהאַט צו נעמען דאָס וואָרט אױף אַזאַ מיטינג. אפילו ווען איך האָב שױן געקענט נישקשה'דיג פיהרען אַ פּריוואַט געשפּרעך, פלעג איך אױף דער פּלאַטפאָרמע די ערשטע צײַט אױך האָבען גרױסע שוועריגקייטען, און מײַנע צוהערער — נאָך גרעסערע. די אַמעריקאַנער האָבען אָבער פיל געדולד און העפליכקייט. אַ חוץ דעם: יעדער האָט געפױקט אין זײַן פּױק און די אַנדערע האָבען זיך וויּיניג אינטערעסירט מיט דעם וואָס ער זאָגט. הײַנט וואָס האָבען זיי צוגעלייגט, ווען עם האָט זיך אױועקגעשטעלט אַ בלאַסער, דאַרער רוסיש־אידישער יונגער־מאַן און גערעדט פאַר זיי אַזאַ סאָרט ענגליש, וועלכער האָט זיי געקלונגען ווי טערקיש?

פאַר מיר איז דער פּלאַץ געווען אינטערעסאַנט ניט נאָר אַלם אַן אָרט, וואו מען קאַן דעבאַטירען און וואו מען הערט פאַרשידענע מיינונגען, נאָר אױך אַלם אַ סקוהל אױף צו פּראַקטיצירען ענגליש. אָבער ביסלעכווייז, ביסלעכווייז האָט די ענגלישע שפּראַך בײַ מיר גענומען געהן גלאַטער, און איך בין אַנערקענט געוואָרען אַלם אײַנער פון די וויכטיגסטע אַנטייל־נעמער אין די דעבאַטען, ביז ענדליך האָט מען מיר מכבד געווען מיט אַ גאַנצער לעקטשור. דאָס איז געווען אין 1885.

צוערשט בין איך געווען דער אײַנציגער רוסישער איד, וואָס פלעגט קומען אַהין. שפּעטער האָבען זיך גענומען באַוויײַזען אַנדערע אױך, אָבער זעהר וויּיניג.

224איך בין דאָרטען באַקאַנט געוואָרען מיט עטליכע אַמערי־קאַנער, מיט אַ פּאָר פון זיי זאָגאַר באַפרײַנדעט געוואָרען.

אײַנער פון זיי איז געווען אַ געבאָרענער פון ענגלאַנד. אין אַמעריקא האָט ער שױן געוואואינט לאַנג, אָבער ער האָט נאָך אַלץ גערעדט מיט דעם ענגלישען אַקצענט, און דער „ה" פלעגט בײַ איהם אָפט פעלען. ער האָט אָנטייל גענומען אין דער אַמעריקאַנער מלחמה צווישען דרום און צפון און איז אַרױס מיט דעם טיטול „קוירנעל" (פּאָלקאָווניק). זײַן נאָמען איז געווען ריטשאַרד הינטאָן. מיר פלעגען איהם רופען קוירנעל הינטאָן. דאָס איז געווען אַ מאַן פון מיטעלען וואוקם, מיט זעהר לאַנגע האָר און מיט אַ גערײַכטער לאַנגער באַרד. ער האָט געהאַט אַ רייכע, פּליסיגע שפּראַך. ער האָט זיך ערקלערט פאַר אַ סאָציאַליסט איידער ער האָט דעם סאָציאַליזם פאַרשטאַנען; אָבער שפּעטער איז ער מיט דער מאַרקסיסטישער טעאָריע מעהר אָדער וויּיניגער באַקאַנט געוואָרען. ער האָט ליב געהאַט די פּלאַטפאָרמע און פלעגט ריידען צו לאַנג.

אַ פּאָר מאָל האָט דזשאהן סווינטאָן דאָרטען געלעקטשורט און דאַן איז דער האָל געווען געפּאַקט.

אײַנמאָל האָט אין פאַרלױף פון די דעבאַטען זיך אױועק־געשטעלט אַן אַמעריקאַנער פרױ מיט אַ פאַרטרױיערטען פרומען פּנים. איהר ליבלינגס־עניין איז געוווען די געלד־פראַגע. אַז מען וואָלט שמידען מעהר געלד, וואָלטען אַלע האָבען מעהר געלד, — האָט זי גע'דרשנ'ט, — אַלע וואָלטען דאַן זײַן גליקליך; קײַנער וואָלט ניט זײַן אָרים. איך געדענק איהר פאַרטרױיערטקייט, ווי זי שרײַט: „וועלען מיר דאָם שוויײַגען? עם גיסט זיך אַזױ פיל טרערען און בלוט! אַזאַ אָרימקייט, אַזאַ נױט, און מיר טוען גאָרניט! לאָמיר געהן אין וואָשינגטאָן; לאָמיר פאָדערען אַז מען זאָל מאַכען מעהר געלד!"

צו דער טהעמא פון דער לעקטשור, וואָס איז יענעם אָוונט געהאַלטען געוואָרען, האָט דאָס ניט געהאַט קײן ברעקעל שייכות.

איך בין געווען דער נעקסטער רעדנער. איך האָב אין דער ענגלישער שפּראַך זיך שױן געפיהלט גאַנץ היימיש, האָב איך ער־

225קלערט, ערשטענס, אַז אױב מען וועט מאַכען מעהר געלד, וועט דאָם אױך ניט העלפען; און צוויײַטענס, אַז געלד קאָן מען ניט מאַכען וויפיל מען וויל. יענע פרױ האָט מיך אונטערבראָכען מיט אַ געשריי, כמעט מיט אַ געוויין, אַז איך האָב קײן האַרץ ניט צו די יסורים, וואָס די מענשהייט שטעהט אױם.

נאָך מיר האָט גערעדט אַן אַמעריקאַנער, וועלכער האָט מײַן געדאַנק אַרױסגעבראַכט אױף אַן אַנדער שטייגער. די „געלד־פרױ" האָט איהם אױך אונטערבראָכען. קױם וואָם מען האָט איהר באַרוהיגט. נאָך אַ רעדנער, אַ דײַטש, האָט איהר ערקלערט, אַז ווען עם וועט זײַן מעהר געלד, וועט דאָם אַלץ אַרײַנפאַלען צו די וואַנדערביילטם, צו די גולדם, אַז בײַ די אַרבייטער וועלען די פּאַקעטם אַלץ זײַן פּוסט. דאַן האָט זיך די פרױ צושריען, אַז אַזעלכע מענשען ווי מיר העלפען די וואַנדערביילטם מיט די גולדם.

אױף אײַנער פון דיזע פאַרזאַמלונגען האָט אַ שעהן־געקלייד־טער אַמעריקאַנער, מיט שעהנע מאַניערען און מיט אַ שעהנער ענגלישער שפּראַך, געהאַלטען אַ לעקטשור געגען דעם סאָציאַליזם. איך בין געווען דער הױפּט דעבאַטאַנט געגען איהם. און אײַניגע פון די, וואָם האָבען איהם אַפּלאָדירט, האָבען מיר אױך אַפּלאָדירט.

די דאָזיגע לעקטשורם און דעבאַטען זײַנען אָפּגעהאַלטען געוואָרען אױף דער באָוערי, ווײַל דער געגענט, די הײַנטיגע אידישע איסט סײַד, איז דאַן געווען באַזעצט מיט אײַרישע, אַמעריקאַ־נער און מיט דײַטשען, וועלכע האָבען פאַרשטאַנען ענגליש. אין שפּעטערע צײַטען פלעגען אַמעריקאַנער סאָציאַליסטען אָפּהאַלטען זייערע מיטינגען אַ סך וויּיטער אָפּ־טאָן.