זעקסטער קאַפּיטעל

240מיר האָבּן זיך אומגעקערט קיין ניו יאָרק מיטוואָך, דעם 4טען סעפּטעמבּער, אויף דעם דייטשען דאַמפּער „פּרינצעסין צעציליע". אויפֿ׳ן פּיר האָט אונז אָפּגעוואַרט אַ גרויסע צאָהל גענאַסען. עס איז געווען אַ פֿרעהליכע בּאַגעגעניש. מיר האָבּן אַלע געהאַט לאַנטש צוזאַמען, דערנאָך האָבּ איך באַזוכט, צום ערשטען מאָל, די „פֿאַרווערטס" בּילדינג, — אונזער נייעם צעהן־שטאָקיגען מויער, וועלכער איז פֿאַרטיג געווארען, ווען איך בּין געווען אין אייראָפּא. צוקומענדיג צו דער געבּיידע, האָבּ איך זיך אָפּגעשטעלט איהר באַקוקען פֿון דרויסען. הויך, איינדרוקס־פֿול, מיט׳ן פּנים צו ראָטגערס סקווער און סואָרד פּאַרק, מיט בּליסטשענדע גרויסע, גילדערנע אותיות „פֿאַרווערטס", וועלכע האָבּן אַראָפּגעקוקט פֿון אונטער׳ן דאַך אויף די אַרומיגע גאַסען, איז זי געווען מיט פֿיל קעפּ העכער פֿון אַלע אַנדערע געבּיידעס, וואָס דער פֿאַרבּייגעהער האָט דאָ געקענט זעהן. צוויי מינוט גאַנג פֿון דאַנען איז מיט אַ קורצער צייט פֿריהער פֿאַרטיג געווארען אַ צוועלף־עטאַזשיגער מויער, דאָס אייגענטום פֿון אַ בּאַנק געשעפֿט, די „יאַרמאָלאָווסקי בּילדינג". אָבּער זי זעהט זיך דאָ ניט. זי שטעהט אויף קאַנעל סטריט אין אַ קאָמפּאַראַטיוו־פֿאַרמויערטער שטרעקסע, וואָרענד די „פֿאַרווערטס" געבּיידע געפֿינט זיך אויפֿ׳ן סקווער און איז פֿריי פֿאַר׳ן אויג אויף אַ היבּשען שטח.

אינווייניג האָבּן די גענאַסטען מיר געוויזען די פֿאַרשידענע עטאַזשען, אָפּטיילונגען, סימנים פֿון אונזער וואַוקס, און די פֿאַרזאַמלונגס־לאָקאַלען פֿאַר יוניאָנס און אַנדערע אָרגאַניזאַציעס.

241אין ניו יאָרק האָט זיך דאַן געפֿונען אַ גאַסט פֿון לאָנדאָן, דער אויבּען־דערמאָנטער קיר האַרדי, דער גרינדער פֿון דער סאָציאַליסטישער „אינדעפּענדענטס לייבּאָר פּאַרטי" פֿון ענגלאַנד, וועלכע האָט געמאַכט שנעלען פֿאָרטשריט. ער האָט געהאַט אַ גרוס צו מיר פֿון ענגלישע סאָציאַליסטען, און ער האָט מיר איהם איבּערגעגעבּען שריפֿטליך. אַלזאָ, האָבּ איך איהם בּאַזוכט אין זיין האָטעל, און מיר האָבּן געהאַט אַ לאַנגען געשפּרעך.

מיר האָבּן דאָ אויבּען געזעהן, אַז די „אינדעפּענדענט לייבּאָר פּאַרטי" איז ניט געווען מאַרקסיסטיש געזונען, און אַז קיר האַרדי׳ס סאָציאַליזם איז געווען ענהליך צו זשאָרעס׳עס און נאָהענט צו דעם סאָציאַליזם פֿון די דייטשע רעוויזיאָניסטען. האָבּ איך זיך איצט געטראַכט, אַז דער שיקזאַל בּרענגט מיך אַלץ צוגיכ׳ר מיט סאָציאַליסטען פֿון דער ריכטונג, צו וועלכער איך געהער די לעצטע עטליכע יאָהר.

דעם שטאַרקסטען אינדרוס אין די ערשטע מאָמענטען האָט קיר האַרדי אויף מיר געמאַכט מיט זיין אויסזעהן און מיט זיין סקאָטישער אויסשפּראַך. איך האָבּ געוואוסט, אַז ער איז אויסגעהאָדעוועט געווארען אַלס אַרבּייטער (קוילען־גרעבּער), און דאָס האָט מען געקענט באַמערקען אויף איהם. אָבּער צו דערזעלבּער צייט האָט זיין פּנים מיך עראינערט אָן אַ אידישען למדן. זיינע האַרטע סקאָטישע „ריש׳ען" האָבּן זיך געפֿיהלט אַזוי242שטאַרק, אַז פֿון אָנהויבּ האָבּן זיי מיר געשטערט הערען, וואָס ער זאָגט. אָבּער דער אינהאַלט פֿון זיינע ווערטער האָט באַלד די „ריש׳ען" פֿאַרשלונגען.

אונזער שמועס איז מיר געווען אינטערעסאַנט אויף אַ זאָנדערבּאַרען אופֿן. אויף מיינע אַמאָליגע באַזוכען אין ענגלאַנד בּין איך באַקאַנט געוואָרען מיט פֿילע ענגלישע סאָציאַליסטען. אָבּער קיר האַרדי'ס רייד וועגען דער סאָציאַליסטישער באַוועגונג האָבּן מיר געקלונגען אַנדערש, ווי זייערע, וואָרים יענע זיינען געווען אונטער דעם איינפֿלוס פֿון דער מאַרקסיסטישער שוהל, פּונקט ווי מיר אַלע זיינען דאן געווען. דער אונטערשיד צווישען זיי און קיר האַרדי'ן איז, נאַטירליך, פֿאַר מיר קיין נייעס ניט געווען. דאָך איז זיין אַרט ריידען וועגען דער באַוועגונג פֿאַר מיר געווען טשיקאַווע. עפּעס יאַ אַ סאָציאַליסט און ניט אַ סאָציאַליסט. אזאַ מין איינדרוק מאַכט אַ קאַראַאים, ווען ער רעדט וועגען אידישקייט מיט אַ אידען.

זיינע ווערטער זיינען מיר אָבּער געפֿעלען געוואָרען. איך האָבּ אין זייער אינהאַלט געפֿונען אַ געוויסע עהנליכקייט צו דעם סאָציאַליזם פֿון זשאַן זשאָרעס און עדוואַרד בּערנשטיין. אזעלכע אויסדרוקען, ווי „רעוואָלוציאָנערער סאָציאַליזם", אָדער „קלאַסען קאַמף", האָבּ איך פֿון קיר האַרדי'ן ניט געהערט. ער האָט איבּערהויפּט ניט גערעדט וועגען קלאַסען, — אַ וואָרט, אָהן וועלכען היינדמאַן וואָלט וועגען סאָציאַליזם ניט געקענט ריידען קיין דריי מינוט.

היינדמאַן'ס „סאָשעל דעמאָקראַטיק פֿעדערײשאָן" האָט קיין גרויסען פֿאָרטשריט קיינמאָל ניט געמאַכט. איז, אלזאָ, געקומען דיזער סקאָטשמען, וועלכער האָט ניט געוואָלט וויסען פֿון אונזער מאַרקסיסטישער טעאָריע, אָבּער וועלכער האָט אָנגעהויבּען צו פּרעדיגען דעם פּראַקטישען עיקר פֿון דעמזעלבּען סאָציאַליזם, און ער האָט יאַ געהאַט ערפֿאָלג. ווען היינדמאַן האָט ערקלערט, אַז די אַרבּייטער מוזען האָבּן אַן אייגענע פּאָליטישע פּאַרטי, אזוי גוט ווי זיי האָבּן טרייד יוניאָנס פֿאַר זייערע עקאָנאָמישע אינטערעסען, האָבּן די ענגלישע אַרבּייטער זיך ווייניג צוגעהערט. ווען דיזער קוילען-גרעבער האָט צו זיי גערעדט פּונקט דאָסזעלבּע,243האָבּען זיי זיך צו איהם יאַ צוגעהערט. פֿאַרוואָס? — ווייל דער מאַניער פֿון זיין ריידען איז געווען אַן אַנדערער, ווייל זיין אַגיטאַציע איז ניט געווען פֿול מיט טעאָרעטישע אויסדרוקען און איז זיי סתּם געווען נעהענטער צום האַרצען און צום מח.

אָבּער ניט בּלויז אין אויסדרוקען איז געלעגען דער אונטערשיד צווישען זיי. עס וועט זיין גענוג אָנצורווייזען אויף איין בײַשפּיל: ווען אַן אַרבײַטער איז אויסערוועהלט געוואָרען צום פּאַרלאַמענט פֿון דער קאָנסערוואַטיווער אָדער ליבעראַלער פּאַרטי, פֿלעגט הײנדמאַן דאָס שטאַרק באַדויערען. קיר האַרדי, ווידער, פֿלעגט אין אַזאַ פֿאַל זיך פֿרעהען מיט דעם פֿאַקט, אַז אין פּאַרלאַמענט איז אַרײַנגעקומען נאָך אַן אַרבײַטער.

קיר האַרדי האָט מיך געפֿרעגט וועגען אונזער באַוועגונג.

— בײַ אונז איז עס געגאַנגען זעהר לאַנגזאַם, — האָב איך געענטפֿערט, — די אַמעריקאַנער האָבען זיך ניט צוגעהערט צו אונז. די גאַנצע באַוועגונג איז געווען אין די הענט פֿון דײַטשען און אידען, אָבער איצט, הויבט עס שוין אָן צו געהן אויף אַ דרך.

— יאָ, עס וועט שוין געהן, — האָט ער געזאָגט, — בײַ אונז איז אויך אַזוי געווען.

איך האָב געפּרואָוואָט מיט איהם רײַדען וועגען דעם אונטערשיד צווישען דער „סאָשעל דעמאָקראַטיק פֿעדערײַשאָן" און זײַן „אינדעפּענדענט לײבאָר פּאַרטי". ער האָט מיר דעם ענין ערקלערט, פּונקט ווי איך האָב זיך איהם פֿאָרגעשטעלט. וועגען הײנדמאַן'ס פֿעדערײַשאָן האָט ער גערעדט פֿרײַנדליך, אָהן אַ שפּור פֿון בײזוויליגקײט, גאָרניט ווי מען איז בײַ אונז געוואוינט געווען צו רײַדען וועגען אונזערע קאָנקורענטען.

איך האָב איהם איבערגעגעבען בקיצור מײַן אײַנדרוק פֿון זשאָרעס'ען און אויך דעם אינהאַלט פֿון די געשפּרעכען, וואָס איך האָב געהאַט מיט די רעוואָלוציאָניסטישע טרײַד יוניאָן פֿיהרער פֿון בערלין. ער האָט באַשטעטיגט מײַן מײנונג, אַז ער האָט אומגעפֿעהר דעמזעלבען געדאַנק, ווי זשאָרעס, און אַז די דײַטשע „רעוואָלוציאָניסטען" זײַנען זעהר נאָהענט צו איהם. דאָס אַלץ האָט ער געזאָגט פֿאָרזיכטיג, מיט פֿיל טאַקט, אויסמיידענדיג244וואָרטער, וואָס קענען אָנווייזען אויף פֿיינדליכע געפֿיהלען צווישען זיין „אינדעפּענדענט לייבּאָר פּאַרטי" און דער „סאָשעל דעמאָקראַטיק פֿעדערײישאָן".

אונזערע גענאָסען האָבען איהם איינגעלאַדען אויף מיטינגען, און אומעטום האָט מען איהם אויפֿגענומען מיט פֿרײד און מיט כּבֿוד.

ווען איך האָב זיך אומגעקערט פֿון אייראָפּאַ, האָב איך אין די ניו יאָרקער צייטונגען געפֿונען א סענסאַציע. מיט א געוויסער צייט פֿריהער האָט מען אין ניו יאָרק ערמאָרדעט א אידען מיט׳ן נאָמען הערמאַן ראָזענטאַל, וועלכער האָט געהאַלטען א געמבלינג הויז. ווי אַלע געמבלינג הײַזער און פּראָסטיטוציאָנס־הײַזער, האָט זיין ביזנעס זיך געטיילט מיט דער פּאָליציי. נו, איז צווי־שען איהם און א פּאָליס־קעפּטעט, מיט׳ן נאָמען בעקער, אַרויס־געקומען א שאַרפֿער סכסוך. דער געמבלער האָט גע׳טענה׳ט, אז דער קעפּטען פֿאָדערט פֿון איהם צופֿיל און פֿאַרפֿאַלגט איהם. ענדליך איז ער אַוועק צום דיסטריקט אַטוירני (פּראָקוראָר) און האָט בעקלאַגט אים גע׳מסר׳ט. דער רעזולטאַט איז געווען, אז גענג־סטערס אַדער „גאַנ מען" (פּראָפֿעסיאָנעלע רעוואָלווער „העלדען") האָבען איהם דערשאָסען. דאָס איז פֿאָרגעקומען אויף בראָד־ווײַ, לעבען דער 43טער סטריט, דאָס הײַסען, אין דעם רעכטען צענטער פֿון דער טעאַטער וועלט, וועלכער איז דאַן אויך געווען דער צענטער פֿון געמבלינג הײַזער און פֿון דער רייכערער אונ־טערוועלט. אין אונטערזוכונג האָט אַרויסגעבראַכט פֿאַקטען מיט נעמען. עס זיינען אַרויסגעשוואוומען פֿיר יונגע לייט, וועלכע זיי־נען אין דער אונטערוועלט געווען באַקאַנט מיט די צונעמען „לעפֿטי לואי", „וויהיטי לואי", „דזשיפ די בלאַד" און „דײַגאָ פֿרענק". (די ערשטע דריי זיינען געווען אידען, און דער פֿערטער — אַן איטאַליענער). עס איז אויפֿגעדעקט געוואָרען, אז בעקער האָט דיזע פּראָפֿעסיאָנעלע „מאָרד־כּוואָטעס" געדונגען אָפּצוראַמען ראָזענטאַל׳ען פֿון וועג. מען האָט זיי גענומען זוכען, און ביס245לעכווייז האָט מען זיי אַלע אַרעסטירט. אויך האָט מען אַרעסטירט בעקער'ן. ווענען „לעפֿטי לואי'ן" האָט מען דערצעהלט, אַז ער איז אַן אינטעליגענטער, אייטעל־ערצוינענער בחור'ל, און אַז די, וואָס קענען איהם, גלויבט זיך פּשוט נים, אַז ער זאָל זיין אַ פֿאַרברעכער. די פּרעסע איז טאָג־טעגליך געוואָרען פֿול מיט איינצעלהייטען פֿון דער קייס, — ניט נאָר די צייטונגען פֿון ניו יאָרק, נאָר פֿון גאַנץ אַמעריקא.

בעקער'ס פּראָצעס איז געווען דער ערשטער. אויך האָבּ זיין טריעל ביינעוואוינט און יעדען טאָג פֿאַר'ן „פֿאַרווערטס" געשריבען מיינע איינדרוקען.

מען האָט איהם געפֿונען שולדיג, און ער איז פֿאַרורטיילט געוואָרען צום טויט. ער איז געשטאַרבען אויפֿ'ן עלעקטריק משטער אין סינג סינג. אַ קורצע ציים נאָך זיין טריעל איז פֿאַרגעקומען דער טריעל פֿון די געדונגענע מערדער, און איהם האָבּ איך אויך ביינעוואוינט. דער שלום איז געווען אַ מאָרד־ווערדיקט געגען אַלע פֿיר, און מען האָט זיי אויך „עלעקטראָקיוטעד", איינעם נאָכ'ן אַנדערען, אויך אין סינג סינג.

די וואָהל־אַגיטאַציע פֿון יענעם יאָהר (אין הערבסט, ווי־געוועהנליך) איז בּיי אונז געווען זעהר אַ טעטיגע, אין ניו יאָרק און אויך אין מילוואָקי, וויסקאַנסין (אַ גרויסע אַמעריקאַנער שטאַדט מים אַ סך דייטשען און אַמעריקאַנער פֿון דייטשער אָפּשטאַמונג). אין ניו יאָרק האָט געפֿלאַקערט דער קאַמפֿיין פֿון מאיר לאַנדאָן (זעה בּילד בּיי פּיירדזש 588 פֿערטער בּאַנד) און פֿון טשאַרלס עדוואַרד ראַסעל. לאַנדאָן איז „געלאָפֿען" אויף קאָנגרעסמאַן פֿון דעם 12טען קאָנגרעס דיסטריקט (דער געגענד, וואו עס געפֿינט זיך דער „פֿאַרווערטס"). ער איז געווען אַ גלענצענדער רעדנער און זעהר פּאָפּולער בּיי אידישע אַרבייטער. זיין קאַמפֿיין איז געווען פֿול מיט לעבען. דער קוואַרטאַל האָט געקאָכט מיט באַגייסטערטע פֿאַרזאַמלונגען; און דער קאַנדידאַט246אין געפֿלױגען פֿון אײן פֿאַרזאַמלונג אױף דער צװײטער. טשאַרלס עדואַרד ראַסעל, אַ באַקאַנטער אַמעריקאַנער זשורנאַליסט, איז געװאָרען דער סאָציאַליסטישער קאַנדידאַט אױף גאַווערנאָר (גובערנאַטאָר) פֿון דעם סטײטס ניו יאָרק. אין יענע יאָהרען איז ער געװען אַן איבערגעגעבענער מיטגליד פֿון אונזער פֿאַרטײ און פֿלעגט נעמען אַ לעבעדיגען אַנטײל אין אונזער אַגיטאַציע. ער איז אױך געװען באַליבט בײַ אונז, און דאַס, װאָס ער איז אַ קריסט, און נאָך אַן „עכטער יענקי" דערצו, האָט איהם אַ ספּעציעלען חן געגעבען אין אידישע אױגען. אלזאָ, האָבען מיר אין זײַן קעמפּײן זיך אױך אַרײַנגעװאָרפֿען מיט גרױס אינטערעס. דאַס רוב פֿלעגען ער און לאָנדאָן רײדען אױף דיעזעלבע מיטינגען. װי געװעהנליך, האָב איך כּמעט יעדען אָװענט גערעדט אױף קעמפּײן פֿאַרזאַמלונגען, אָפֿט אױך צװײי אָדער דרײ אין אײן אָװענט.

און אין מילװאָקי, װאו דער פֿעהיגער, ענערגישער װיקטאָר בערגער איז געװען דער פֿיהרער פֿון דער סאָציאַליסטישער באַװעגונג, — און װאו בערגער איז מיט אַ יאָהר פֿריהער ערװעהלט געװאָרען צו דעם װאַשינגטאָנער קאָנגרעס, — איז אַנגעגאַנגען אַ לעבעדיגער קאַמפּײן פֿאַר די שטאַדט־װאוהלען.

פֿון פֿאַרשידענע אַנדערע סטײטס זײַנען געקומען באַריכטען, אַז דאָרטען זײַנען די סאָציאַליסטען אױך טעטיג.

מאיר לאָנדאָן האָט באַקומען אַ גרױסע צאָל שטימען, אָבער ערװעהלט איז ער דיעזען מאָל נאָך ניט געװאָרען. דערפֿאַר איז פֿון מילװאָקי געקומען די גוטע בשׂורה, אַז דער דאָרטיגער סאָ־ציאַליסטישער קאַנדידאַט אױף מאיר, עמיל זײדעל, איז ערװעהלט געװאָרען, און אַז אַנדערע סאָציאַליסטען זײַנען דאָרטען ער־װעהלט געװאָרען צו װיכטיגע אַנדערע אַמטען אין דער שטאַדט־רעגירונג. און דאָס װיכטיגסטע פֿילײכט, — אַז אונזער װיקטאָר בערגער איז דאָרטען ערװעהלט געװאָרען אַלס קאָנגרעסמאַן. פֿאַר אַמעריקא איז דאַס געװען אַן אומגעהױערע נײַעס. עס האָט זיך כּמעט ניט געגלױבט, אַז אַ שטאַדט, װי מילװאָקי, איז אַרײַנ־געקומען אין סאָציאַליסטישע הענט. און דיזעלבע שטאַדט האָט247אַ סאָציאַליסטישען קאָנגרעסמאַן אין װאַשינגטאָן! די אַמערי־קאַנער פֿרעסע האָט אָנגעהױבען אונזער פֿאַרטײ צו שענקען אױף־מערקזאַמקײט. בײ אונז איז געװען „ליהודים".

צו דער אינױגורײשאָן פֿון עמיל זײדעל, דאָס הײסט, צו דער צערעמאָניע, בשעת ער װעט אַרײנטרעטען אין זײן אַמט אַלס מעיאָר פֿון מילװאָקי, בין איך אַריבערגעפֿאָהרען אַהין.^*) איך האָב בײגעוואוינט די סצענע, פֿאַרבראַכט מיט די דאָרטיגע גענאָסען און געשיקט באַריכטען צום „פֿאַרווערטס".

עס האָט אױסגעזעהען, אַז ענדליך בליהט זיך אונזער באַ־ װעגונג פֿאַרנאַנדער אין אַמעריקא.

מיר האַלטען בײם אָנפֿאַנג פֿון 1913. אין יענעם יאָהר זײַנען אין אונזערע גרױסע יוניאָנס פֿאָרגעקומען צװײ סענסאַציאָנעלע פֿאַסירונגען, װעלכע האָבען געהאַט אַן אינערליכע עהנליכקײט.

אין בײדע פֿאַלען איז דאָס געװען אַ „ברודער־קריג", און אין בײדע האָט דער „פֿאַרווערטס" געשפּילט אַ װיכטיגע ראָלע. אין יעדען פֿון די צװײ צוזאַמענשטױסעס איז געװען אַ פֿראַגע צװישען באַרעכענטסקײט, אָרדנונג און דיסציפּלין פֿון אײן זײט, און דעמאַגאָגישער מאַסען־הערשאַפֿט פֿון דער אַנדערער זײט. אײן קאַמף האָט אױסגעבראָכען בײ די מענער שנײדער, און דער צװײטער בײ די קלאָוקמאַכער, — די צװײ גרעסטע אידישע אַרבײטער אָרגאַניזאַציעס אין אַמעריקא, און דאָס הײסט אױך אין דער גאַנצער װעלט. די שטעלונג פֿון „פֿאַרווערטס" איז אין בײדע פֿאַלען געװען דיזעלבע. מיר האָבען ענערגיש געשטיצט דעם צד פֿון דיסציפּלין, טאַקט און פֿאַרנונפֿט. אַ געװיסע צײט248האָבן מיר געהאַט אַ שווערען קאַמף. דעמאַגאַגישע אײנפֿלוסען האָבן געוואואנען די אויבערהאַנט, און עס זיינען געווען אונאַנגעגעמע מאָמענטען. אָבער אין בײדע פֿאַלען האָט זיך די לאָגע געענדערט, און אונזער שטאַנדפֿונקט איז באַשטעטיגט געוואָרען. בײ בײדע געשעהענישען האָט דער „פֿאַרווערטס" געהאַט אַ גרויסען מאָראַלען זיג.

דער ערשטער ברודער קריג האָט אויסגעבראַכען בײ די „יוניטעד גאַרמענט וואָירקערס" (די יוניאן פֿון די פֿאַרשידענע שניידער פֿאַכען פֿון קליידער פֿאַר מענער). זיי האָבן ערקלערט אַ סטרײק ערבֿ ניי־יאָהר, דעם 31טען דעצעמבער, 1913, און בײם ענד פֿון דער נײנטער וואָך פֿון דעם קאַמף האָט זיך ענטוויקעלט אַ סענסאַציאָנעלע פֿאַסירונג, וועלכע געהערט צו דער געשיכטע פֿון „פֿאַרווערטס", אַזוי גוט ווי צו דער געשיכטע פֿון די שניידער־פֿאַכען.

אינדירעקט איז דאָס אויך פֿאַרבונדען מיט אַ העכסט־וויכטיגען בלעטעל פֿון מײן פֿערזענליכען שיקזאַל.

די גרויסע מאַסע אַרבײטער אין דער שניידער־אינדוסטריע איז געווען באַשעפֿטיגט בײ די קאַנטראַקטאָרס, ריכטיגער געזאָגט, בײ די קאַנטראַקטאָרלעך, וועלכע האָבן באַקומען די אַרבײט פֿון די קליידער־פֿאַבריקאַנטען. אין די „ווערהויזער", דאָס הײסט, אין די פֿלעצער פֿון די קליידער־קאַפּיטאַליסטען, האָבן מײסטענס געאַרבײט נאָר די קאַטערס (צושנײדער). פֿון דאָרטען האָט מען די צונויפֿגעשניטענע שטיקער וואָרע געשיקט צו די קאַנטראַקטאָרס, די באַסעס פֿון די שעפֿער, וואו עס האָבן געאַרבײט די שניידערס, די בײסטערס, מאַשין־אָפּעראַטאָרס, פֿינישערס, פּרעסערס.

דאָרטען איז די אַרבײט אָנגעגאַנגען אונטער זעהר שווערע באַדינגונגען. אַ גרויסער טייל פֿון די שעפֿער זיינען געווען „סוועט שעפּער" (שווייץ־וואַרשטעטען), ווי אין די אַמאָליגע צייטען. מען האָט געהאַרעוועט צו עטליכע־און־זעכציג שטונדען אַ וואָך פֿאַר גאַנץ צרה'דיגע ווידושעס.

האָט מען ערקלערט אַ סטרײק. די יוניאן איז דאַן געווען קליין און שוואַך. אָבער דערבײ האָט פֿאַסירט דאָס, וואָס עס פֿלעגט פֿאַסירען כּמעט בײ אַלע אידישע סטרײקס אין אַמע249ריקא : עם זיינען צוגעשטאַנען מאַסען שניידער, וועלכע האָבען פֿריהער צו דער יונגער גאַרניט געהערט. פֿאַר נײַ-יאָהר אין די יוניאָן באַשטאַנען אױסשליסליך פֿון די, וואָס האָבען געאַרבײַט בײַ די קאָנטראַקטאָרלעך פֿון די קלענערע קליידער פֿירמעס. ווען עם האָט זיך אָנגעפֿאַנגען דער קאַמף, האָט ער אַרײַנגעצויגען פֿילע טויזענד, וואָס האָבען געאַרבייט בײַ די קאָנטראַקטאָרס פֿון די רײַכע קליידער פֿאַבריקאַנטען, די רײַזען פֿון דער אינדוסטריע. די קלענערע פֿירמעס זיינען געווען אונזערע אידען, רוסישע, פֿױלישע, גאַליציאַנער, ווערענד די גרױסע, די מיליאָנערען פֿון דעם פֿאַך, זיינען מײַסטענס געווען דייטשע „יהודים", אָדער קינדער פֿון דייטשע „יהודים", לאַנג איינגעווואָרצעלטע רײַכע קאָמפּאַניעס. די קאָנטראַקטאָרלעך האָבען קיין מאַכט ניט געהאַט. דאָם רוב פֿלעגען זיי זייערע אַרבייטער ניט קענען באַצאָהלען זייערע וועכענטליכע ווידושעם, איידער זיי האָבען פֿון די רײַכע מאַנופֿעקטשורערס באַקומען זייער וועכענטליכען טשעק. און די אַרבייטס-פֿרײַזען האָבען זיך געוואָנדט אָן די מאַנופֿעקטשורערס. הגם די שניידער האָבען די מאַנופֿעקטשורערס קײַנמאָל ניט אָנגעזעהן אין די אױגען, איז זייער סטרײַק געווען אַ קאַמף געגען זיי, געגען די מאַנופֿעקטשורערס. וואָרים די קאָנטראַקטאָרס זיינען אין דער אמת'ן געווען נאָר אַגענטען פֿון די קאַפּיטאַליסטען אין זייערע באַציהונגען מיט די אַרבייטער. די גרױסע מאַנופֿעקטשורערס, די „יהודים", זיינען געווען אָרגאַניזירט. עם זיינען געווען דריי אַסאָסיאיישאָנס אָזעלכע, און די גרעסטע פֿון זיי האָט געהאַט אַלם פּרעזידענט אַ קאַפּיטאַליסטען נאָמען אַלפֿרעד בענדהיימען. די מאיאָריטעט פֿון די אַרבייטער, בײַ צוויי-דריטעל, איז באַשטאַנען פֿון אידען. די איבעריגע זיינען געווען איטאַליענער. די סטרײַקער האָבען געפֿאָדערט אַ פֿאַרקירצטען אַרבייטס-טאָג, — 48 שטונדען אַ וואָך, — און די אַנערקענונג פֿון דער יוניאָן, דאָם הײַסט, אַז קיין אַנדערע ווי יוניאָן-לײַט זאָל קיין שאַפּ ניט טאָרען באַשעפֿטיגען. דער צוווייטער פּונקט איז געווען דער וויכטיגסטער, וואָרים דורך דעם וואָלטען אַלע שעפּער געווען שטרענג יוניאַניזירט, און דאַן וואָלט די אָרגאַניזאַציע קאָנטראָ250לירט דעם טריײד; אַלזאָ, וואָלט איהר שוין מעגליכ׳ר געווען צו דערשלאָגען זיך צו אַ העכערונג פֿון די ווידושעס און צו אַנדערע פֿאַרבּעסערונגען. מען האָט, נאַטירליך, ערוואַרטעט אַ העכערונג פֿון די ווידושעס׳ אופֿן שמאָל; — אָבּער דעם האָט מען אָפֿגעלעגט אויף דער צייט, ווען די בּאַלעבּאַטים וועלען קומען זיך אונטערלעגען מיט אַ צאָל, און וואָס מ׳וועט זוזאַמענשטעלען די שריפֿטליכ׳ן אָפּמאַכט מיט יעדען פֿון זיי בּאַזונדער׳ל, וואָרים יעדע אַפֿטיילונג האָט נאָהענט איהרע ספּעציעלע אינטערעסען און ספּעציעלע פֿאָדערונגען. צום בּייישפּיל, די ראַק שניידער האָבּען געפֿאָדערט אַמ׳ע וואָך־אַרבּייט׳ס, אַנשטאַט די אַלטע סיסטעם פֿון „ציל־אַר־בּייט" (וואו דער שניידער האָט יעדען פֿרייטאָג בּאַקומען געוויסע ווידושעס, מיט דעם תּנאי, אַז ער זאָל בּיז דאַן האָבּען געענדינט אַ געוויסע צאָל ראַק); די פֿעניצע מאַכער און וועסט מאַכער ווידער האָבּען געפֿאָדערט שטיק־אַרבּייט.

אַלס אָרגאַן פֿון די אידישע אַרבּייטער, האָט דער „פֿאַרווערטס" דעם סטרייק אָפּגעגעבּען אַ סך פּלאַץ. דער קאַמף האָט יעדען טאָג פֿאַרנומען דעם אויבּען־אָן פֿון אונזער פֿראָנט־פּיידזש, און די „קעפּלעך" איבּער די סטרייק בּאַריכטען זיינען אימער געווען געדרוקט מיט גאַנץ גרויסע בּוכשטאַבען. אויך האָבּען מיר געדרוקט לייט־אַרטיקלען צוצוגעבּען די סטרייקערס מוט, און אויך אַנדערע אַרטיקלען וועגען דעם סטרייק. מאָריס ראָזענפֿעלד, דער פּאָעט, וועלכער איז געווען אונזער אַ שטענדיגער מיטאַרבּייטער, האָט אויפֿגעשריבען אַ בּאַגייסטערונגס־געדיכט צו די סטרייקערס.

אַ חוץ דעם, וואָס מיר האָבּען געאַרבּייט פֿאַר׳ן סטרייק דורך׳ן „פֿאַרווערטס", האָבּען אייניגע פֿון אונז געהאַלטען רעדעם פֿאַר די סטרייקערס. איך בּין געווען גאַנץ טעטיג דערבּיי.

אייניגע פֿון די מאַנופֿעקטשורערס האָבּען גלייך נאָכגעגעבּען. אַנשטאַט 48 שטונדען, האָט די יוניאָן מיט זיי געסעטעלט אויף פֿופֿציג שטונדען אַ וואָך. די אַנערקעננונג פֿון דער יוניאָן איז אריינגעשריבען געווארען אין דעם אַגרימענט (אָפּמאַך), און די ווידושעס זיינען געהעכערט געווארען אויף ניש־קשה׳דיגע251סומען, לויט די באַזונדערע אָפּמאַכען פֿון די פֿאַרשידענע שעפֿער. שפּעטער זײַנען צוגעקומען אַנדערע מאַנופֿאַקטשורערס, נאָך שפּעטער — ווידער אַנדערע. ס׳איז אונטערגעשריבען געוואָרען אַ סעטעלמענט נאָך אַ סעטעלמענט (אַן אָפּמאַך צווישען די מאַנופֿאַקטשורערס און דער יוניאָן). פֿון צײַט צו צײַט פֿלעגט דער „פֿאַרווערטס" מעלדען וועגען אַ סעטעלמענט מיט אַ גרויסען שאַפּ. אַזוי איז דאָס געגאַנגען. עס איז אַוועק אַ וואָך, אַ צווייטע, אַ דריטע. עס איז באַריכטעט געוואָרען וועגען סעטעלמענטס פֿון צוואַנציג שעפֿער מיט אַמאָל, פֿון דרײַסיג אָדער זאָגאַר פֿערציג אין איין טאָג, אַלץ מיט זיגען פֿאר דער יוניאָן. די מאַנופֿאַקטשורערס, וואָס זײַנען געקומען סעטלען, האָבען אָנגענומען כּמעט אַלע פֿאָדערונגען, וואָס די אָרגאַניזאַציע האָט זיי גע־שטעלט, — די וויכטיגסטע פֿאָדערונגען, יעדענפֿאַלס.

אַזוי זײַנען אַוועק נײַן וואָכען. אַ הײַבשע צאָהל פֿון די סטרײַקערס זײַנען שוין אַוועק צוריק צו דער אַרבייט. פֿאַר דער אויסערלעכער וועלט האָט עס אויסגעזעהן, אַז עס האַלט גאַנץ נאָהענט צו אַ פֿאָלשטענדיגען זיג פֿאַר דער יוניאָן ; אַז אָט־אָט, וועט יעדער שנײַדער שוין ווידער זײַן אין זײַן שאַפּ, און אַז דער קאַמף וועט זיך פֿאָלשטענדיג געוואונען. (אין דיזען זין האָבען מיר געשריבען אונזערע באַריכטען, אום די סטרײַקערס צוצו־געבען מוט. דעם 16טען פֿעברואַר, צום בײַשפּיל, איז די „קעפּל" אויף דעם סטרײַק־באַריכט געווען : „שנײַדער אויפֿ׳ן שוועל פֿון אַ פֿאָלשטענדיגען זיג".)

די שנײַדער אָבער און אַנדערע, וואָס זײַנען געווען נאָהענט צו דער אַרבייטער באַוועגונג, און אַפֿילו זײַטיגע מענטשען, וואָס האָבען אויפֿמערקזאַם געלעזען אונזערע באַריכטען און פֿאַרשטאַ־נען צו לייענען צווישען די שורות אויך, האָבען געוואוסט, אַז עס איז גאָרניט אַזוי פֿויגעלדיג, ווי מען מיינט. וואָרים די אַלע סעטעלמענטס זײַנען געמאַכט געוואָרען מיט די קלענערע — מייסטענס מיט גאָר קליינע — בעלי־בתּים פֿון דער אינדוסטריע, מיט אידען אימיגראַנטען פֿון רוסלאַנד, פּוילען אָדער גאַליציען. אין גאַנצען האָבען געסעטעלט ווייניגער ווי צעהן טויזענד פֿון די סטרײַקערס, וועָרענד אומגעפֿעהר בײַ אַ פֿינף־און־צוואַנציג טוי252זענדער האָבען נאָך געסטרײַקט, און זיי זיינען דאָס רוב געווען אומגליקלעכע, וואָס זייער ווידושעס זיינען געקומען פֿון די מיליאָנערסקע דייטשע „יהודים", די ריזען פֿון דער אינדוסטריע. ווי געזאָגט, זיינען דיזע רייכע פֿירמעס געווען פֿאַראייניגט אין אַסאָסיאיישאַנס, און זיי האָבען זיך ניט גערירט פֿון אַ אָרט.

וויכטיג איז דערבײַ אויך דער אויבען-דערמאָנטער פֿאַקט, אַז די אַרבייטער, וואָס זיינען געווען באַשעפֿטיגט בײַ די קאָנטראַקטאָרען פֿון די דאָזיגע מיליאָנערען, זיינען אין דער יוניאָן אַריינגעטראָטען ערשט נאָכדעם, ווי דער סטרײַק האָט זיך שוין אָנגעפֿאַנגען. די יוניאָן איז נאָך בײַ זיי געווען אַ נײַע זאַך, קעמפֿען און ליידען פֿאַר איהר, — צו דעם זיינען זיי נאָך ניט געוואוינט געווען.

נאָך אַ וואָך איז אַוועק. די וואָס זיינען געגאַנגען צוריק צו דער אַרבייט בײַ די געסעטעלטע שעפֿער, האָבען געצאַהלט צעהן פּראָצענט פֿון זייערע ווידושעס צו שטיצען די, וואָס האָבען נאָך געמוזט סטרײַקען. מעהר האָט מען פֿון זיי ניט געקענט פֿאָדערען. אָבער פֿאַר דער פֿינף-און-צוואַנציג טויזענד איז דאָס געווען ווי אַ טראָפּען אין ים. און אפֿילו די צעהן פּראָצענט האָבען די „געסעטעלטע" אַרבייטער אויך ניט אימער געבראַכט צו דער צײַט. זיי זיינען אַליין אויך געווען פֿאַראַרעמט און פֿאַר׳משכּן׳ט. די לאַסט פֿון די „ניט געסעטעלטע" איז געוואָרען אַלץ שווערער און שווערער.

אײניגע פֿון די אידישע שנײַדער, וואָס האָבען געאַרבייט בײַ די „יהודים", האָבען שוין פֿאַרלאָרען די געדולד, און זיי זיינען אַוועק צוריק צו דער אַרבייט אָהן אַ סעטעלמענט. און וואָס אָנבאַטרעפֿט די איטאַליענישע מיטגלידער פֿון דער יוניאָן, האָט אַ גרויסע מאַיאָריטעט פֿון זיי פֿאַרלאָזען דעם סטרײַק גלייך בײַ זיין אָנפֿאַנג.

יעדען טאָג איז געוואָרען גרעסער די געפֿאַהר, אַז די, וואָס זיינען נאָך געבליבען סטרײַקען, זאָלען אויך פֿאַרלירען זייער געדולד, און דאַן וואָלטען די „געסעטעלטע" שעפֿער פֿאַרלאָרען דאָס, וואָס זיי האָבען געוואָונען. וואָרים דער אָפּמאַך, וואָס זייערע באַלעבאַטים האָבען אונטערגעשריבען, האָט ענטהאַלטען אַ253פּונקט, אַז זייער סעטעלמענט איז אָפּהענגיג אָן די בּאַדינגונגען, וואָס מען וועט קענען אַרויסקריגען בּיי די מעכטיגע אַסאָסיאיישאָן פֿאַבריקאַנטען. אויב ניט, וואָלט זיי אונמעגליך געווען צו קאָנקורירען מיט זיי.

אַלס הויפּט פֿיהרער פֿון דעם סטרייק זיינען אָנאָנסירט געוואָרען צוויי באַקאַנטע פּערזאָנען פֿון דער אידישער אַרבּייטער בּאַוועגונג, אונזער גענאָסע, דער אויבּען־דערמאָנטער מאַקס פֿין, און בּענדזשאַמין שווייצער, דער אָרגאַניזאַטאָר פֿון יענער אָפּטיילונג פֿון די „יוניטעד גאַרמענט וואָרקערס", וועלכע איז בּאַשטאַנען פֿון ראַק שניידער און וועלכע האָט זיך גערופֿען „בּראַדערהוד אָוו טעילאָרס" (די בּרודערשאַפֿט פֿון שניידער).

פֿין פֿלעגט אַרויפֿקומען צו אונז אַלע טאָג און אָפֿגעבּען אַ בּאַריכט וועגען דעם צושטאַנד פֿון סטרייק. איך פֿלעג מיט איהם שמועס׳ען, און אזוי בּין איך גענוען גוט באַקאַנט מיט דער לאַנע. אַ חוץ דעם, בּין איך דאָך אָפֿט גענוען בּיי די סטרייקערס. אַלזאָ, האָבּ איך געוואוסט, אַז די האָפֿנונגען אויף אַ זיג ווערען אַלץ קלענער. נאַטירליך, פֿאַר דער עפֿענטליכקייט האָט דער „פֿאַרווערטס" דאָס ניט אַרויסגעזאָגט, אין די אינטערעסען פֿון דעם קאַמף האָט מען זיך געמוזט מאַכען האַרץ.

פֿרײַטאָג אָוונט, דעם 28טען פֿעברואַר, זיינען צו מיר אין אָפֿיס אַריינגעקומען פֿין און שווייצער. זייערע פּנים׳ער האָבּען געטראָגען אַן אויסדרוק פֿון טיפֿער ערנסטקייט. פֿין האָט פֿאַר מיר געשילדערט די לאַנע פֿון דעם סטרייק. ער האָט ערקלערט, אַז עס האַלט שמאָל. ער האָט אָבּער צוגעלעגט, אַז עס איז פֿאַראַן אַ מעגליכקייט צו סעטלען מיט די גרויסע פֿאַבריקאַנטען, אויב די יוניאָן זאָל איינגעהן אויף אַ קאָמפּראָמיס. דער קאָמפּראָמיס איז ניט קיין פֿרעהליכער פֿאַר דער יוניאָן, אָבּער די254יוניאן איז געצוואונגען איהם אַנצונעמען, אַזוי האָט פֿון מורא געוואונען.

מיט די פֿאַרשטעהער פֿון די רייכע פֿירמעס האָבען זיך נאָך נעזעהן דריי ווייניג מענשען, איינפֿלוסרייכע באַקאַנטע פּערזאָנען: אַ רייכער כלל־טוער, אַ פֿרומער קריסט מיט'ן נאָמען ראַבטשעוו פּולקאַן פּאַמיני; אַן אַמעריקאנער אידישער כלל־טוער מיט'ן נאָמען מ. מאַרקוס, און דער איטאַליעניש־שטאַמטער ציוניסט, דר. דוש. 5. מאַנגונא, וועלכער איז פֿריהער געווען דער וויכטיגסטער פֿערטרעטער אין דעם טשעמבעל אָבמעצעל אין רייכסטאַם רעפֿאָרער שׁול פֿון ניו יאָרק. זיי האָבען זיך געוואונדען צו אַלפֿרעד בעני־ דושאַמין'ען און צו אַ פֿאַר אַנדערע פֿון די רייכע קליידער פֿאַב־ ריקאַנטען. פֿריהער האָבען דיזע קאַפּיטאַליסטען אָן דער יוניאן אַפֿילו ניט געוואונט וויסען, און מיט איהרע פֿאַרשטעהער האָבען זיי אַפֿילו ניט געוואונט זיך געוואונען ניט נעהמען. נאָנע אַנדערע אין געווען, ווען צו זיי האָבען זיך געוואונט דיזע דריי באַקאַנטע פּערזאָנען. זיי זיינען אַלץ געוואונט פּעסט ביי זיך און פֿאַר'עסט'ם. זיי האָבען זיי אָבער אויסגענומען פֿריינדליך און האָבען זיך נעלאַסט בויגען איבעל. ענדליך זיינען זיי מרוצה געוואונען זיך נעלאַסט פֿון אַ קאָמפֿראָמעס. קיין ממשית'דינע באַדינגונגען האָט דער קאָמפֿראָמעס אין און פֿאַר זיך ניט נעהאַט, אָבער אַן אַנהויב איז אין דעם פֿאַרט געווען.

זיי זיינען צאַריק נעווען נאַבכונגענבען קליינינייטיוטעם. וועוען אַנדערקעגנען די יוניאן האָבען זיי ניט נעוואונט הערען. און דאָך איז דעם נעווען אַ שריט אין אַ נומער ריכטונג. די יוניאן איז צום שטשטענ מאָל נעקומען אין אַ שיכוט מיט די נרויסע מאָנופֿאַקטשורערס אַסאַסיאיישאַנס און אַלם אַ י ו נ י אַ ן, — אַמת, דעם אויך ניט דירעקט, נאָר ניטא דורך די פֿאָרמיטעלער, אָבער דעם האָט מען שוין נעקאַנט באַטראַכטען אַלם אַ פֿונ־ דאַמענט פֿון אַן אַנערקענונג פֿון דער אַרראַנזשעוויע שעלשטשעם, ווען זי וועט ווערען אמת שטאַרק. יעדענפֿאַלם, האָט מען קיין אַנדער ברירה ניט נעהאַט. עם איז געווען אַ פֿראַגע ניט פֿון אויסקלייבען זיך וואָם עם לוינט בעסער, נאָר פֿון נויטווענדיגקייט.

ווי פֿון דעם האָט מיר ערקלערט, איז דער סטרייק געשטאנען255אַזוי שלעכט, אַז אויב מען זאָל ניט אַנגעמען דיזע שוואַבע פּשרה, וועט דער סטרייק איינגאַנצען פֿאַרלאָרען געהן, און דאַן וועלן די יוניאן געצאַונגען צו גרונד. עם איז הויפֿטזעכליך געווען אַ פֿראַגע פֿון ראַטעווונען די יוניאן.

די קאַמיטעט פֿון די דריי אַננעוועהנליכע בירגער האָט די פֿונק־ טען פֿון דעם קאָמפֿראָמעס נעמעלדיגעם קאַמאַטעם א. ריקערט'ע, דעם סעקרעטער פֿון דער „יוניטעד נאַרמענט וואַרקערס". דאַן האָב־ בען ריקערט און די איבעריגע מיטגלידער פֿון דער עקזעקוטיווע קאָמיטע פֿון דער „יוניטעד נאַרמענט וואָרקערס" באַטראַכט די לאַנע, און זיי זיינען נעקומען צום שלום, אַז מון מוז דעם קאָמ־ פֿראָמעס אַנגעמען. צוערשט האָט אָבער די קאָמיטע נעוואַלט וויסען, אויב די יוניאן „פֿאַרוואָרטם" וועט אַזוי סענטעלמענ'ש שטיצען. דערוועגער זיינען דאָם פֿין און שוויינ צער יענעם אוונט נעקומען צו מיר.

— וואָס זאָגט איהר, נענאָסע קאַהאַן? — האָט פֿין נע־ פֿרעגט, נאָכדעם ווי ער האָט מיר אַלץ דערצעהלט און ערקלערט. מיין אַנטוואָרט איז געווען:

— נעמט אַן דעם קאָמפֿראָמעס, דער „פֿאָרווערטס" וועט שטעצען מיט אייך. עם איז ניט קיין נוטער סענטעלמענ'ם, מען קען זיך אָבער ניט העלפֿען, יערענפֿאַלם, ווען מען קאַנען בויען אַן אמת'ע יוניאן.

— עם וועלען זיך נעפֿינען הייכ'קעפּ. מען וועט מאַכען אַ געוואלד, — האָט ער נעזאָגט, — עם וועט גלאַט ניט אַפֿאַנען. — עם מאַכט ניט אויס. נעמט אַן דעם סענטעלמענס. מען וועט זיך באַרוהיגען. — האָב אַיך נענטפֿערט, — מען וועט פֿאַרשטעהן, אַז ס'איז קיין אַנדער ברירה ניט נעווען.

איך האָב זיך נעגומען שרייבען אַ לייט־אַרטיקעל פֿאַר דעם מאָרגענדיגען „פֿאָרווערטם" צו ערקלערען, פֿאַרוואָם מען מוז זיך באַגנענען מיט אַזאַ אַזא סענטעלמענס. דער נעוואָהנליכער לייט־אַר־ טיקעל געהט אויך אין אינוויינינגסטער פֿידוש. יענע פֿידוש איז שוין אָבער געווען אויפֿגענומען און נעשטעלמען, אַז עם איז שוין נעווען שפֿעם. ענדעראונגען דאַרטען צו מאַכען איז נעווען אונ256מעגליך. אָפֿען זיינען נאָך געווען בלויז די נייעם־פֿידישעם. אַלזאָ, האָב איך נעהאַט אין זינען אַ ספּעציעלען לייט־ אַרטיקעל, וואָם זאָל זיין נעדרוקט אויף דער ערשטער פֿידוש, דאָ וואו עם נעפֿינט זיך די וויכטיגסטע נייעם.

אויף מיין ביטע, האָט זיך פֿין צוועקקעניצעצט ביי מיין דעסק, און איך האָב איהם נענומען דיקטירען דעם אַרטיקעל.

ווען איך בין אַרומגעגאַנגען הין און צוריק, דיקטירענ־ דיג, האָב איך אַריינגעקומען אַיך דעם אַלגעמיינע רעדאַקציאַנס־צימער, אַיינער פֿון די אַרגאַניזער פֿון דער „פֿאָרווערטס", און צוזאַמען מיט איהם נעקומען זיך אַ הויכער אַרבייטער, אַ מיר־באַקאַנטער, און נעמ'ן נאָמען לואים האַלענדער, וועלכער איז מיר דאַן געווען אונבאַקאַנט. נאָלדשטיין'ען האָב איך נעקאַנט, ער איז געווען אַן אַנאַרכיסט, אַ פֿאַקטשעלינ'ער ראוואָלוציאָנער, אַרבער ניט מיין שונא, ער איז

אַ פֿאַקטשעליש'ער נענאַנער אונערער אונערער, אָבער ניט קיין שונא. אַ פֿאַקטשעלישע נענאַרער מענש, אַן ערליכער אידעאַליסט, אָבער מעהר טראָקען ווי פֿראַקטיקער. ווען עם האָט זיך דערוואָוסט וועגען דעם סענטעלמענס, וואָם מען וויל דאָ מאַכען, איז ער אויפֿנעבראַכט נעוואָרען. אַלזאָ, איז ער נעגאַנגען זוכען פֿין'ען. ער האָט פֿאַרשטאַנען, אַז אַ נעפֿינט זיך איצט ביי אונז אין אָפֿים, און דעריבער איז ער נעקומען צו אונז.

ווען מיר בין מיין פֿריוואָט'אָפֿים איז געווען אַפֿעל, און ווען ער איז אַריינגעקומען אין דעם אַלגעמיינע רעדאַקציאָנס־צימער, האָט ער נעהערט, ווי איך דיקטער עטליכע ווערטער, וועלכע האָ־ בען אַנגעוויזען אויף דעם עיקר פֿון מיין אַרטיקעל. ער האָט נענומען צו מיר אַפֿעלירען, איך זאָל אַזא אַרטיקעל ניט דרוקען;

ער האָט נעהערט מיט שמערץ און מיט צארן. ער האָט גע־ מענ'ט פֿון נאַנצען האַרצען.

— נענאָסע קאַהאַן! נענאָסע קאַהאַן! דער סענטעלמענט איז אַ פֿאַררבעבעען, — האָט ער זיך געבעבעען.

איך האָב איהם ערקלערט, אַז דאָ מאַמענט איז אַן ערנס־ טער, און מען טאָר זיך ניט הוצען.

— דער סענטעלמענט איז ניט קיין נוטער, — האָב איך גע־ זאָגט, — עם וואָלט זיך וועלען האָבען עטוואָס בעסערס. ראָטע257וועט איצט די יוניאן, וועט איהר האָבען וואָם אויפֿצובויען. דאַן וועלען מיר האָבען גרעסטערע זינג.

איך האָב אַפֿעלירט צו איהם אויפֿ'ן פֿריינדליבסטען שטיינ'ע, און ער האָט דעבאַטירט מיט שברת לב, אָבער אויך פֿריינדליך. איך בין נעבליבען ביי דאָם מיינינע, און ער און זיין באַגלייטער זיינען אַוועק.

אין אַ פֿאַר שטונדען אַרום איז שוין אויף די נאַסען נעווען דער „פֿאָרווערטס".(^*). אויף מעהר ווי אַ העלפֿט פֿון דער ערש־ טער פֿידוש, אויף דער ברייט פֿון פֿינף קאָלומנם, מיט גאַנץ גרויסע בוכשטאַבען, זיינען נעשטאַנען די ווערטער:

„דער גרויסער שניידער סטרייק נעסטעלוועלט".

אונטער דעם, אויך מיט אַ לאַנגע שורות און נרויסע בוכ־ שטאַבען, איז נעשטאַנען:

„די דריי גרויסע מאַנופֿאַקטשורערס אַסאַסיאיישאַנס און די יוניטעד נאַרמענט וואָרקערס לאָזען איבער די פֿראַגע פֿון אַרבייטס־שטונדען צו אַ קאָמיטע. און אַנטער דיזע ווערטער מיט דיקע שורות:

„דער סענטעלמענט איז ניט קיין נוטער, ווי עם וואָלט זיך וועלען, אָבער ער פֿאַר דעם צוקונפֿטיגען שיקזאל פֿון די שניידער איז מעהר אַ נוטער. די נרויסע שניידער יוניאן איז גע־ שאַפֿען נעוואָרען. עם איז דאָ אַ פֿעסטער פֿונדאַמענט די אומ־ גליקליכע טריד צו פֿאַרבעסערען און פֿאַרדינ'ערען".

דאַן זיינען געווען אויסגערעכענט די באַדינגונגען. די וויב־ טינסטע פֿון זיי זיינען געווען:

„1) די דריי נרויסע מאַנונפֿאַקטשורערס אַסאַסיאיישאַנס און די יוניטעד נאַרמענט וואַרקערס לאָזען איבער די פֿראַגע פֿון אַרבייטס־שטונדען צו אַ קאַמיטע. איינצעלהייטען זיינען נאָך ניט באַשטימט נעוואָרען. אָבער אַז דער מאַקסימום אַרבייטס־טאָג וועט זיין ניין שטונדען (דאָם איז שוין באַשטימט (דאָם הייסט, 54 שטונדען אַ וואָך, אַנשטאָט די 50 שטונדען, וועלכע זיינען באַשטימט אין די פֿריהערדיגע סענטעלמענטם).

258„2) די ווידזשעם ווערען נעהעכערט אויף 1 דאָלאַר אַ וואָך.

„3) סאָב־קאָנטראַקטערס ווערען אָפּגעשאַפֿט."

מיין אַרטיקעל ענטהאַלט צווישען אַנדערע שורות די פֿאָל־ נענדע:

„אַן אמת'ער קעמפֿער איז דער, וואָם האָט ניט בלויז דעם מוט צו קעמפֿען און צו אָפֿקומ'ערען ; אַן אמת'ער קעמפֿער דאַרף אויך וויסען, ווי אַזוי נעלעגען אַלץ צו באַטראַכטען און די אומ־ שטענדען נוט צו פֿאַרשטעהן.

„די אומשטענדערען אין דיזען פֿאַל זיינען אזעלכע, אַז דער סענטעלמענ'ט וואָם מען ביט אַ פֿונדאַמענט פֿאַר אַ נײַטיגער פֿאַר־ בעסערונג פֿון אייער טרייד. פֿאַרגעסט ניט, אַז אייער נרויסע יוניאן איז נאָך גאַר יונג. זי איז, איינגענטליך, נעבאַרען גע־ וואָרען איצט, אין דעם קאַמף. מיט דיזען סעטעלמענטע וועט זי ערשט ווערען אַן אמת'מעכטינע אָרגאַניזאַציע. אַ דאָלאַר אַ וואָך איז נאַטירליך צו וויינינ ; ניין שטונדען אַ טאָג איז נאָ נאָ־ טירליך צופֿיל. דאָם אָבער אין זינען, איז נאָר אַן אָנהויב. וואָם האָט איהר געוואונען ? אַ יוניאן האָט איהר גע־ וואונען !

„דאָם איז דאָם וויכטינסטע. יעדער אמת'ער יוניאן'מאַן וועט דאָם פֿאַרשטעהן. בלויז הייכ'קעפּ און פֿלאָקלער וועלען ריידען נעגגען".

מאָרגען, שבת, האָט זיך אָפֿנעטאַן מעשים. איך האָב דאַן נעוואוינט אויף דער 96טער סטריט, צווישען מעדיסאַן און פֿאַרק עוועניו. און, ווי נעוואוינהגליך שבת, בין איך דעם ערשטען האַלבען טאָג נעבליבען אין הויז. איך האָב קיין באַגריף ניט נעהאַט, וואָם דאַרט'נען קומט פֿאָר. אָבער אַדאָלא העלף, וועל־ כער איז דאַן ווידער געווען דער נעשעפֿטס־פֿיהרער פֿון „פֿאָר־ ווערטם", האָט מיר נעלאָט וויסען. ווען איך בין נעקומען אין „פֿאָרווערטם" בילדינג, האָב איך גלייך ביים אַריינגאַנג נעזעהן259אַ באַשטעטיגונג פֿון העלף'ם העלער : די נרויסע שווייבען פֿון דער פֿראַנט טיר זיינען נעווען אויסגעקוועטשט.

דאַן האָב איך זיך דערוואַוסט איינצעלהייטען.

אין דער פֿרה האָבען זיך די סטרייקער צוזאַמענגעקליבען אין די האַלם, וואו זיי האָבען זיך איימער געפֿונען, זינט עם האָט זיך אַנגעהויבען דער סטרייק. עם האָט זיך נענומען טראַנען אַ נערוכט פֿון אונטערפֿירדערעהבים מיט דעם סעטעלמענט. דעם איז אַרוים פֿון די האַלם און איז נענומען זאַמלען אין די נאַסען. אַזוי האָבען זיך אַנגעקליבען עטליכע טויזענד מענשען. די מעהר־ הייט פֿון די עולם זיינען נעגאַנגען צו אַיטס בראַדוויי, וואו עם נעפֿינט זיך דער „פֿאָרווערטם". אַ קלענערער טייל איז אַוועק צו דעם אָפֿים פֿון דער יוניאן, וועלכער האָט זיך נעפֿונען אין „ביבעל האַוז". אויף דער אַכטער סטריט. צווישען דריטער און פֿערטער עוועניו. דער עולם, וואָם איז נעגאַנגען אונצופֿריד־ נער מיט דעם קאָמפֿראָמעם, איז באַשטאַנען פֿון די, וואָם האָבען גע־ אַרבייט אין די „נעסטעלעלטע" שעפֿער. זיי זיינען שוין נעווען צוריק ביי דער אַרבייט אין די אַקסומ'נע נעעעלאַמסערע ווי־ דושעם. (שבת האָבען אָבער פֿילע פֿון זיי נישט נעאַרבייט, זיי־ נען זיי איצט נעווען אויפֿ'ן גאַם). זיי האָבען נעסטעלעטלט אויף פֿופֿציג שטונדען אַ וואָך, און לויט די אַלגעמיינע קאַמפֿראָמעס וואָלטען זיי נעמוזט אַרבייטען 54 שטונדען אַ וואָך, און זייערע נעהעכערטע פֿריינען וואָלטען אויך פֿאַרקלענערט נעוואָרען, וואַרים זייערע סעטעלמענטס וואָלטען זיי געווען אַפֿשטעלט אין דעם אַל־ נעמיינעם סעטעלמענ'ט פֿון דעם נאַנצען טריד. אַז זיי זאָלן נעמיינעם סעטעלמענ'ט פֿון דעם נאַנצען טריד. אַז זיי זאָלן מיט דעם קאָמפֿראָמעם ניט זיין צופֿרידען, איז נעווען נאַטירליך. אַ חוץ דעם, האָט זיך פֿאַר די „נעסטעלעלטע" סתם נעלוינט, אַז די אַנדערע שניידער זאָלען ווייטער שטרייקען, וואַרים דורך דעם האָט שטאַרק נעפֿעהלט סחורה אין די קליידער־נעשעפֿטען פֿון לאַנד. און אַז עם האָט נעפֿעהלט סחורה אין די נעשעפֿטען, איז נעווען אַ שיעור אַרבייט, און די, די „נעסטעלעלטע" שניידער, און זייערע באַסעם האָבען נוט פֿאַרדינט. דיזע באַסעם האָבען זייערע אַרבייטער נעהעצט צו פֿראָטעסטירען גענען דעם נייעם סעטעלמענט.

260ספּעציעל אינטערעסאַנט איז דער פֿאָלגענדער פֿאַקט : צווי־ שען די „נעסטעלעלטע" שעפֿער זיינען נעווען אַ סך אזעלכע, וואָם האָבען איטצט בשעת'ה נעאַרבייט פֿאַר די „ניט־נעסטעלעלטע" מאַ־ נופֿאַקטשורערס. דער האָבען נעסקאַבט די „נעסטעלעלטע" שניי־ דער האָבען נעסקאַבט (נעוואָרקט אַלם סטרייק־ברעכער) נענען זייערע סטרייקענדע יונגען ברידער, און דורך דעם האָבען זיי די נרויסע מאַנופֿעקטשורערס נעהאַלפֿען זיך אַלפֿען פֿעסט נענען דער יונגער.

צווישען די שניידער, וואָם זיינען יענעם שבת, דעם 1טען מערץ, נעווען אויפֿ'ן נאַם, האָבען זיך אויך געפֿונען שניידער פֿון ניט־נעסטעלעלטע שעפֿער. דאָם האָבען נעווען אויסגענומ'נגעטע מענשען. זיי האָבען נעצוואונען צו נעהן צוריק צו דער אַרבייט. זיי האָבען די יוניאן ניט נעהאַט אַליין צו פֿאַר־ דער אַרבייט. די האָבען קיין חשק צו געהן צוריק צו דער אַרבייט. זיי האָבען קיין חשק ניט נעהאַט צו געהן צוריק צו דער אַרבייט אין די אינ־ טערעסען פֿון די „נעסטעלעלטע". זיי האָבען זיך מיטאַנאַנגען מיט די „נעסטעלעלטע". זיי האָבען זיך איטצט מיטאַנאַנגען מיט די „נע־ סעטעלעלטע" אויפֿ'ן נאַם נאָר פֿון נייגעריגקייט.

די ווערט־פֿיהרער זיינען נעווען אַרבייטער פֿון די „נעסע־ טעלעלטע" שעפֿער, די אַנדערע, די ניט־נעסטעלעלטע, האָבען ניט נעהאַט קיין מוט אַרוסצוואַ׳נען זייער מיינונג. די לויט'ם איז נעווען אַ אַנגעצונדענע מיט אַ נייסט פֿון פֿראָטעסט נענען די פֿיהרער פֿון דעם סטרייק און נענען דעם „פֿאָרווערטם". פֿאַר דע־ מאַנאַגערען איז אַזא מאַמענט אַ נאָלדענע נעלעגענהייט.

שטעמלען זיך גענען דיזען נייסט איז נעווען נעפֿעהרליך. ריידען נעוועה'ן דיזען שלעכ'דינ'ע לאַנע, איז נעווערזער דורך טערמיט, ריר זיי איך נינ נינ ניט נעקאַנט, און די נעוועה'ן זיינען נינ נינ. זיי האָבען זיך נינ. וואָבער ווי נעמאַכט. ווען ווענען נעמאַכט אַ שלעכטינ'ער לאַנד, אין וועלכער דער סטרייק גע־ פֿינט זיך, וועגען נויטוועגדיגקייטען, וועגען פֿראַקטישקייט, — דאָם האָט קיינער ניט נעשטעמ'ט. די ניט „נעסטעלעלטע" האָ־ בען ניט נעסטעמ'יעט צו טענה'ן נעגען די נעגען די „נעסטעלעלטע", וואָם פֿאָדערען, אַן הונגעריגע זאָלן ווייטער הונגערען.

דער אויבען'דערמאַנטער אַיך נאָלדשטיין, דער אַנאַרכיסט, איז נעווען איינער פֿון די, וואָם האָבען רעפֿראָעזענטירט דעם קאַמף־ נייסם. ער האָט דאָם אָבער נעטאָן פֿון אַן עהרליכער איבער־ צייגונג. אויפֿ'ן נאָם, מיט דער אויפֿגערענטער מאַסע, איז ער261איטצט ניט נעווען, אָבער דאָם איז געווען נאָר ווייל ער האָט אַ נאַנצען נאַכט נאָך נעשלאָפֿען. ער און אַ פֿאַר אַנדערע, פֿון דער „בראַדערהוד", און אַלע מיטגלידער פֿון דער בראַדערהוד'ם עע־ זעקוטיווע, האָבען די נאַכט פֿאַרבראַכט אויף אַ באַראַטונג. דערזעלביג זיינען נעווען אזעלכע, וואָם האָבען נאָך פֿאַרשטאַנען, ווי נוי־ טינ עם איז דער קאָמפֿראָמעם, אָבער די אַנדערע האָבען זיי אי־ בערגעשריען, און די עקזעקוטיווע האָט דאַן אַרוסגעמעלעצאַון אַ פֿראָקלאַמאַציע. אַזוי האָט די סטרייק מוז פֿאַרמענעלטעם וועראַל.

ווען די מאַסע נאַם איז צוגעקומען צו אַיטס בראַדוויי, האָט אימיצער נענומ'ען שרייבען, אַז מען זאָל געהן צו דער רעדאַק־ ציע פֿון דער אידישער ציטונג, „וואָרהייט", דערהייט. דערהייט נעראַ נע־ פֿונען אויף אַיטס בראָדוויי. אַ האַלבע מינוט גאַנג פֿון דעם „פֿאָרווערטם". דער אַרגאַניזירטע אידישער אַרבייטער, איז פֿלוצלינ נאַ נע־ פֿונען אויף איטס בראַדוויי, אַ האַלבע מינוט פֿון דעם „פֿאָר־ ווערטם". דער „פֿאָרווערטם", דער אָרגאַן און אייגענטום פֿון די אַרגאַניזירטע אידישע אַרבייטער, איז פֿלוצלינ'ער טריד גע־ וואָרען, דערהייט די אונטער די אומשטענדען באַגנענען. מען דאַרף אַיהם דערפֿאַר פֿאַרדאַמ'ען, און מען דאַרף נעהן בעטען די „וואָרהייט", אַז זי זאָל פֿיהרען דעם סטרייק. אַזוי האָבען נעטענ'ט אייניגע פֿון די אונצופֿרידענע, און איינינע סתם קאַמפֿאַ׳נע, פֿאַר וועמ'ען אַזא מאָמענט איז אַ נוטע נעלעגענהייט. די וואָנער צענונער פֿון אויפֿנערעצקאַמ'ענטעם.

די „וואָרהייט" איז נעווען דער אָרגאַן פֿון טעמפֿעני האָל, פֿון דער קאַרּראָמפּטעסטער קאַליטישער אָרגאַניזאַציע אין אַמעריקא, — פֿון דער טעמ'אַני האָל, וועלכע האָט נעצויגען איינקונפֿט פֿון די פֿראַסטיטוטשאַנט־הייזער און פֿון אַלערליי פֿאַרברעכער. פֿון דער טעמ'אַני האָל, וועלכע האָט רעפֿרעזענטירט אַלץ, וואָם איז שמוצינ אין דעם פֿאָליטישען לעבען. מיט אַ טאָנ פֿריהער האָט דיזעלבע מאַסע אַפֿעלירט אונזער'ע רעדנער ; מיט עטליכע מאַנעם פֿריהער, אין דער צייט פֿון די וואַהל קאַמפּאַנינ, האָבען פֿילע פֿון דער־ זעלבער מאַסע פֿאַרדאַמ'ען טעמ'אַני מיט איהרע לוימפּערייען און נעשריען הורא פֿאַר די סאָציאַליסטישע קאַנדידאַטען.

צווישען דיזע מענשען האָבען זיך געפֿונען אזעלבע, וואָם זיינען מיט אַ טאָנ פֿריהער נעקומען מיך בעטען, איך זאָל קומען262אַדרעסטירען די סטרייקערס. איטצט האָבען זיי נעשריען צו דער טעמ'אַני־ציטונגג, אַז זי זאָל זיין זייער ראַטעגעבערין און די פֿיהרערין. בצאלר האָט זיך ביי אַן אַמעריקען פֿענסטערקער פֿון דער „וואָר־ הייט" רעדאַקציע באַוויזען אַ יונגער מאַן, און ער האָט נענומ'ען ריידען צום עולם.

דאָם איז נעווען לואיס האַלענדער, דער באַאמטער פֿון דער „בראַדערהוד" און טעיליארם", וועלכער איז פֿאַרינ'נע גע־ ווען ביי מיר אַן אָפֿים צוזאַמען מיט אַיך נאָלדשטיין'ען. ער האָט איטצט נעהאַלטען אַ רעדע פֿאַר די, וואָם זיינען נעווען פֿאַר־ זאַמעלט אין דרויסען. ער האָט זיי נעהייסען ניט אַנגענ'מען דעם סעטעלמענט, און ווייטער סטרייקען.

האַלענדער איז שוין לאַנג נעווען אַ נענ'נער פֿון „פֿאָר־ ווערטם". אָבער ניט צוליב יוניאן אַנגעלעגענהייטען, און אויך ניט צוליב פֿאַליטישע שטאַטסראפֿונקטען. בשעת יעקב נאָרדין האָט גע־ לעבט, איז ער נעווען אַ הייסער אַנהאַנגער זיינער, און איטצט איז ער אויך נעווען אַ הייסער נאָרדינ'יסט. ער איז נעווען אַ מימגליד פֿון דעם „נאָרדין פֿון באַזיכטערטערע נאָרדיניסטען". און זינט אין „פֿאָרווערטם" איז ערשטינ מיין סעריע אָפּהאַנדלונגען וועגען נאָרדינ'ם דראַמאַטישע ווערק (אין יאָהר 1908, זעה פֿערטען באַנד פֿון דיזע „בלעטער", פֿיידזשעם 521—529), איז ער און דער נאַנצער „סעירעקעל" נעווען פֿאַר־ ברענטע אַנטי־„פֿאָרווערטסיסטען". אַזוי ווי די „וואָרהייט" האָט נאָרדינ'ען שטאַרק נעשטיצט נענען „פֿאָרווערטם" און אונז סתם אַטאַקירט, איז די „וואָרהייט" נעווען דעם „סעירעקעל'ם" אָרגאַן.

פֿון דער „וואָרהייט" האָט דער קראָוד זיך אַ לאָז נעטאָן צו דער „פֿאָרווערטם" בילדינג. וואָם דאַן איז פֿאָרגעקומען, איז נעווען באַריכטעט אין דעם מאָרגענדיגען (זונטאַגדיגען) „פֿאָר־ ווערטם", ווי מיר וועלען באַלד זעהן.

263אין דעם מאָרגענדיגען נומער „פֿאָרווערטם", דעם 2טען מערץ, איז אויף דער ערשטער פֿידוש נעווען נעדרוקט מיט נרויסע ווערטער:

„נרויסע אויפֿרענונג ביי די שניידער, אונצופֿרידענהייט מיט דעם סעטעלמענ'ט".

אין דעם באַריכט ווערט דערצעהלט :

„נעכטען, אין דער פֿרה אַ טאָג פֿון נרויסע פֿאַסערונגען אין דעם שניידער סטרייק. די נייעם, אַז דער סטרייק איז נעסטעלעטלט נעוואָרען, איז אַ פֿאַר די אַרבייטער נעווען אַן איבעראַשונג און האָט פֿאַראורזאַכט נרויסע אויפֿרענונג סיי ביי באַ־ אַרבער'אַשונג און וווי זיי־ נען מיט די נייעם דער נייעם צופֿרידען די, וואָם זיינען מיט אַ׳ער ניט צופֿרידען. די אונצופֿרידענע זיינען נעווען מעהר טע־ טינ אַז אויפֿדריקען זייער אונצופֿרידענהייט. ווי די צופֿרידענע מיט זייער צופֿרידענהייט, ווי די צופֿרידענע מיט זייער צופֿרידענהייט. אין די העלם, וואו די סטרייקער פֿאַרזאַמלען זיך, אין די סטרייקער פֿאַרזאַמלען זיך, אין די סטרייקער פֿאַרזאַמ'ען זיך, האָבען זיך נלייך אין דער פֿרה פֿאַרזאַמלען די פֿאַרשידענע קאַמיטעם, וועלכע דעבאַטירט אַ דעם די פֿונקטען פֿון דעם סעטעלמענס, און די פֿראַנע, אַן וויט די פֿיהרער האָבען נוט נעהאַנדעלט. צווישען די צופֿרידענע זיינען מיטסטענ נעווען די אַרבייטער פֿון די נרויסע ניט־נעסטעלעלטע שעפֿער. נענען דעם סעטעלמענס זיינען מייסטענס נעווען די אַרבייטער פֿון די נעסטעלעטלטע שעפֿער.

„אַזוינער צוועלף האָבען זיך נענומ'ען פֿאַרזאַמ'ען נרויסע קראָודס אַרום דעם אָפֿים פֿון „פֿאָרווערטם". פֿילע זיינען אַריין אינטשעיד אין דער לאַבי (פֿאָדער־צימער) און אין די העלם. איינינע פֿון די פֿאַרזאַמעלטע האָבען נענומ'ען העצען נענען דעם „פֿאָרווערטם" פֿאַר אונזער ערקלאָרונג וועגען דעם סעטעלמענ'ט. נאָר אַ לאַנגער ציים האָט די העצע נעבראַכט רעזולטאַטען. אַי־ נינע פֿון די אויפֿנעהעצטע האָבען נענומ'ען ברעבען ווינדאָוס (פֿענסטער), און איידער די איבעריגע ציים נעהאַט זיי אָפֿ־ צוהאַלטען, האָבען זיי אויסגעהאַנגען די שווייבען פֿון די נרויסע פֿראַנט טירען. וועגען דיזער שענדליכער אַרבייט איז ניטא וואָם צו ריידען. אויף די אמת'ע יונגאַן'־ליים האָט דאָם נעמאַכט אַ264מיאוס'ען איינדרוק, און זיי האָבען דיזע פֿאַגראַם־שטיק פֿאַרדאַמט מיט צארן. אַזוי טוען נאָר מענשען, וואָם פֿאַרשטעהען ניט, וואָם עם הייסט אַ יוניאן. יוניאן־לייט גלויבען ניט אין אזעלכע אַרומ'גענ'מ.

ווייטער ווערט דערצעהלט, אַז די אויפֿרענונג האָט געשוואונ־ נען די עקזעקוטיווע קאַמיטע פֿון דער יוניטער נאַרמענטס און'איכ־ קערס יוניאן אַרוסצוגעבען אַן ערקלאָרונג צו די אַרבייטער, אַז דער סטרייק ווערט פֿאַרמענעזעט; אַז דעריבער זאָנען זיי די פֿיהרער פֿון דעם סטרייק, דאַם דער קאַמף האָם זיך נעפֿונען אין אַ שלעבטנעטער לאַנע, און אַז זיי האָבען נעפֿיהלט, אַז קיין אַ בע־ סערע באַדינגונגען קען מען ערוואַרטעלא, אַפֿילו ווען דער סטרייק זאָל אָנהאַלטען אָהן אַ שיעור.

דער רעגענדיגער לייט־אַרטיקעל אין דעם „פֿאָרווערטם" נומער פֿון 2טען מערץ ענטהאַלט צווישען אַנדערע שורות דאָם פֿאָלגענדע:

„מיר האָבען נעכטען איבערנעגעבען דעם סעטעלמענ'ט. דאָם הייסט, דעם סעטעלמענט מיט די נרויסע מאַנופֿעקטשורערס, וואו עם אַרבייט די מאַיאָריטעט.^*) מיר האָבען נעזאָגט, אַז דער סעטעלמענט איז אַ ניט אַזא נוטער, ווי עם וואָלט זיך וועלען, אָבער אַז אונטער די אומשטענדען האָט מען ניט נעקאַנט מאַ־ כען. דאָם וויכטינסטע איז אַז צו האָבען אַ יוניאן, און מיט אַ יוניאן, אַלם אַ פֿונדאַמענט, קען מען טריד פֿאַרייד פֿאַרבעסערען און פֿאַרבעסערען.

„אָבער איז פֿאַרלוירע פֿון נאָנ מאַנ האָט אַ טייל שניידער אויפֿנע־ „אָבער אין פֿאָרלויף פֿון טאָנ האָט אַ טייל שניידער אויפֿגע־ הויבען אַ שטורעם פֿון אונצופֿרידענהייט. צום „פֿאָרווערטם" זיינען נעקומען צעהנדלינ'ע, הונדערטער שניידער, און זיי האָבען פֿראָטעסטירט, זיי האָבען „שטאַרק" פֿראָטעסטירט. עם איז גע־ ווען אַ נעשריי, אַ לאַרם.

„דיזע אַלע זיינען נעווען אַ טייל פֿון די דרייסיג טויזענד שניידער, דאָם הייסט, פֿון די שעפֿער וואָו וואָם אַרבייטען שוין.265די, וואָם הונגערען נאָך אַלץ, די, וואָם אַרבייטען ניט, די פֿופֿ־ צינ טויזענד האָבען ניט פֿראָטעסטירט.^*)

די הונגעריגע האָבען אויסגעדריקט פֿרידערהייט מיט דעם סעטעלמענט, וואָם איז נעמאַכט געוואָרען אונטער דיזע אומ־ שטענדען.

„אַיך איז נרינג זיך צו קאַכען, ווייל איהר אַרביג שוין",— האָבען זיי נעזאָגט צו די אַנדערע. — „אונזערע פֿרויען און קינדער נעווינ'ען צו, לאַמיר צוריקגעהן צו דער אַרבייט, לאַמיר זיין טריי אונזער יוניאן, ווען זי אונז שפֿע־ טער נעבען בעסערע סעטעלמענטס.

„אָבער די, וואָם האָבען זיך נעקאַכט, האָבען פֿאַרטעגעזעצט זייערע נעשרייען, און זיי זיינען נעטאַנגען אזוי ווייט, אַז זיי הא־ בען נעוואָלט אַ נעוואַלד מאַכען. אַזעלכע פֿראַ׳קעם, ווי די דאָ־ זינע נעטאָנ'ענע אַרבייטער, די, וואָם זיינען נעבליבען שווייכען אין די אויסנעבראַכענע אָפֿעליק שווייבען אין די פֿראַנט טירען פֿון דעם „פֿאָרווערטם" בילדינג.

„ווען מען האָט ניט קיין בעסערע אַרגומענטען, כאַפּט מען זיך צו שלעננערע אַרגומענטען.

„איידער מיר נעהען ווייטער, לאָמיר דאָ נלייך זאָנען, אַז אויב די פֿראַנע פֿון אַנגענ'מען אַדער ניט אַנגענ'מען דיזען סעטעל־ מענט דאַרף באַשטימט ווערען, דאַן מוז זי אָפֿגעשטימט ווערען בלויז פֿון די פֿופֿציג טויזענד הונגעריגע. און מיט דעם דרש, ווי דורך אַ סיקרעט באַלאַט (אַ נעהיימע אָפֿשטימונג) — מיט פֿאַרמאַסקטע שטימצעטעלעך). עם וואָלט ניט נעווען נערעבט, ווען די דרייסיג טויזענד, וואָם אַרבייטען שוין זאָלען באַשטימען, אַ ניט זיי, נאָר די אַנדערע, די פֿופֿציג טויזענד, זאָלען ווייטער הונגערען.

„די הויפֿט־זאַר איז די יוניאן. מיט אַ שטאַרקער יוניאן קען מען נעוואונ'ען ווייטערדע און ווייטערע פֿאַרבעסערונגען. דאָם וויב־ טינסטע איז שטאַרק צו מאַכען די אָרגאַניזאַציע. מיט דעם העצען און קאַכען זיך קאַמ'ען מען נארנים אויפֿטאָן. מען צאַרף אַלץ266באַקלערען נעלאַסען. אַז ניט צופֿעלט זיך אַלץ, און עם איז פֿאַרלאָרען."

אַלם אַ טייל פֿון דעם לייט־אַרטיקעל, איז נעווען אָפֿען־ דרוקט די פֿראָקלאַמאַציע פֿון דער עקזעקוטיווע קאַמיטע פֿון דער בראַדערהוד אַון טעיליארם, וועלכע האָט נעשטעלט, אַז מען זאָל פֿאַרטמענעעם נעפֿונען זיך די פֿאַל פֿאַרטמענעזעט דעם סטרייק. אין דיזער רוף נעפֿונען זיך די פֿאַל־ נענדע שורות:

„מיר פֿיהלען אויף אַ פֿליכט אייך צו וואָרנ'ען ניט צו קומען אויף דעם, וואָם די ניישטונגען זאָנען, און ניט צו נעהן צו־ ריק צו דער אַרבייט. מיר וועלען פֿאַרטזעצען דעם סטרייק. מיר וועלען אויפֿדערהערען נאַנץ ניו יאָרק, און מיר וועלען זיין דער וועלען אויפֿדערהערען נאַנץ ניו יאָרק, און מיר וועלען ניט צו דער לאַנע, אַז אַזא פֿאַרברעבען זאָל באַשטעהען ווערען. מיר קעננען ניט אַנערקעננען קיין סעטעלמענ'ט, וואָם איז נעמאַכט נעוואָרען אָהן אונזער אַלגעמיינע וויסען. מיר קעננען ניט אַנערקעננען קיין סעטעלמענ'ט, וועלכער נאַטענטירט ניט די אַנערקעננונג פֿון אונזער יוניאן. מיר האָבען נעקעמפֿט ניין וואָבען, מיר וועלען נאָך קעמפֿען ביז'ן לעצטען טראָפֿען בלום, ביז אונזער'ע פֿאָדערונגען וועלען נעוואונ'ען ווערען."

מיט די ווערטער „ניט צו קומען אויף דעם, וואָם די ציי־ טונגען זאָנען", מיינט מען נאַטירליך דעם „פֿאָרווערטם". וואַ־ רים די „וואָרהייט" האָט זיך נעשטעלט נאַנץ „רעוואָלוציאָנער מעסיג" נענען דעם סעטעלמענט.

די „וואָרהייט" פֿון דעם פֿריהערדינען טאָנ, דאָם הייסט, פֿון שבת, דעם 1טען מערץ, האָט נעהאַט אַ באַריכט מיט אַ נרויסע אויפֿשריפֿט איבער פֿיר קאָלומס : „סעטלען דעם נאַנצען שניי267דער סטרייק"; און אין אַן אונטער „קעפּל" איז נעווען ערקלערט, אַז עם איז נאָך ניט באַשטעהן, אויב די סטרייקערס וועלען דעם סעטעלמענט אַנגענ'מען. דער באַריכט איז נעווען אַ נאַנץ קור־ צער און אַן אונבאַשטימטער. ווי עם האָט זיך אַרוסגעשטעלט נאָבהער, האָט לואים האַלענדער פֿריהער אַוועק טעלעפֿאָנירט צו דער רעדאַקציע פֿון דער „וואָרהייט", אַז די שניידער זיינען מיט דעם סעטעלמענט ניט צופֿרידען, און אַז זיי וועלען איהם וואָרשיינליך אַנערקעננען. אויף זיין ראַט, האָט די „וואָר־ הייט" דאָם צוגעשטעלט, אַז עם איז נאָך ניט באַשטימט, אויב די סטרייקערס וועלען דעם קאָמפֿראָמים אַנגענ'מען.

יענעם זונטאַנ האָט די „וואָרהייט" שוין נעהאַט אַ „קעפּ" איבער דער נאַנצער פֿידוש מיט די נרעסטע בוכשטאַבען :

„רעוואָלוציאָן אין שניידער סטרייק."

און אין אַן אונטער־קעפּל איז נעשטאַנען :

„די בראַדערהוד אַון טעיליארם פֿאַרוואַרפֿט דעם סעטעלמענט, אַלם אַ שאַנד און אַן אומגליק פֿאַר דעם טריד", און אונטער דעם האָבען זיך נעצוינ'ען די שורות :

„אויפֿערגענ'נדע סצענעם פֿון באַניסטערוונג פֿאַר דעם אָפֿים פֿון דער „וואָרהייט".

מיט קליינע ווערטער איז נעווען נעדרוקט :

„אייניגע הייכ'קעפּ ברעבען די פֿענסטער פֿון „פֿאָרווערטם".

דער באַריכט נופֿא פֿאַנגט זיך אָן מיט די פֿאָלגענדע ווער־ טער :

„מיט דער נרעסטער אַרבייטערונג און ענטוסיאַסטונג, וואָם לאָזט זיך נאַרניט באַשרייבע'ן, האָבען די צעהנדלינ'ער טויזענדער שניי־ דער סטרייקערס ווי אַיין מאַן צוריקגעוואָוזען דעם סעטעלמענ'ט."

„עם איז ניט נעווען קיין כעם, קיין אונצופֿרידענקייט, נאָר אַ וואַרע רעוואָלוציע. ניו יאָרק האָט דאָם נאָך קיין מאָל ניט נעזעהן. נאָר אַזוי ווי די נרויסע רעוואָלוציעם, האָבען זיי גע־ ענדערט די נעשיכטע פֿון לענדער, אַזוי האָט פֿאַרענזעקומ'ען דאָם, וואָם האָט נעקומ'ען טאַן זונטאַנ, שבת, דעם נאַנצען טאָנ פֿאַסירט אין ניו יאָרק.

„אויף טריט און שריט און שריט האָט איהר זיך בצענענ'נט טויזענדער און ציי268טענווײַן צענדליגער טויזענדער שנײַדער סטרײַקערס, וואָס האָבען געפֿאָדערט גערעכטיגקײט."

דאַן קומט אַ „קעפּעל": „די 'וואַרהײט', דער צענטער פֿון דער רעוואָלוציאָן".

עס ווערט דערצעהלט, ווי מען האָט געשריען „טרי טשירס פֿאַר דער 'וואַרהײט' און פֿאַר איהר רעדאַקטאָר!", „זאָל מילער האַלטען אַ רעדע!" „הוּרא פֿאַר מילער'ן!" דאַן ווערט ערקלערט:

„אָבער דער רעדאַקטאָר פֿון דער „וואַרהײט" איז דאַן אין אָפֿיס ניט געווען, האָט אײנער פֿון די בעאַמטע פֿון דער יוניאָן, ל. האָלענדער, פֿון דער בראָדערהוד אַוו טעילאָרס, וועלכער האָט זיך דאַן געפֿונען אין אָפֿיס פֿון דער „וואַרהײט", זיך באַוויזען פֿאַר די סטרײַקערס בײ דעם אָפֿענעם פֿענסטער, און ער האָט פֿאַרזיכערט די מאַסע, אַז דער סטרײַק פֿאַנגט זיך ערשט אָן".

דיזער ערשטער שרײבען איז געווען זעהר כאַראַקטעריסטיש פֿאַר מילער'ן. לעזענדיג דאָס, וואָלט מען געקענט מײנען, אַז מען האָט אויפֿגעשטעלט אַ באַריקאַדען אין ניו יאָרק. אין דעם פֿערטען באַנד פֿון די „בלעטער פֿון מײן לעבען" (פּײדזשעם 363—364) געפֿינען זיך מוסטערן פֿון דעמזעלבען סאָרט. ל. מילער שטעלט אַוועק אַ „קעפּעל" מיט די גרעסטע בוכשטאַבען איבער אַ גאַנצען פּײדזש:

„דער אידישער קוואַרטאַל איז אין אַ פֿלאַמען". און פֿון דער נעקסטער שורה, וועלכע איז געדרוקט מיט פֿיל קלענערע אותיות, דערוויסט איהר זיך, אַז די פֿלאַמען זיינען פֿלאַמען פֿון צאָרן אויף דער „טאַגעבלאַט", פֿאַר וואָס זי האָט פֿאַר געלט אָנגעבאַטען צו דינען דער דעמאָקראַטישער פּאַרטיי. (פֿאַרבײגעהענדיג איז צו באַמערקען, אַז איצט האָט מילערס „וואַרהײט" געטאָן פֿונקט דאָס, פֿאַר וואָס ער האָט אין 1902 אַזוֹי געשטורעמט געגען דער „טאַגעבלאַט" — פֿאַר באַלוינונג געדינט טאַמאַני).

כאַראַקטעריסטיש זיינען דאַ אויך, צום ביישפּיל, די ווערטער, אַז „אויף טריט און שריט האָט מען באַגעגנט טויזענדער און צײטענוווייז צענדליגער טויזענדער".

269וועגען דער שובען־ברעכערײ אין דער „פֿאַרווערטס"־געבײדע האָט די „וואַרהײט" באַריכטעט מיט טאַקט, אָבער דאָך אויף איהר שטײגער:

„עס איז, נאַטירליך, אונפֿאַרמײדליך געווען, — האָט זי גע­זאָגט, — אַז אין אַזאַ גרויסער מאַסע זאָלען זיך געפֿינען אײ­ניגע, וואָס האָבען זיך ניט געקענט פֿאַנהאַלטירען. אויגלעבע האָבען זיך אַרײנגעריסען אין אָפֿיס פֿון „פֿאַרווערטס" און דאַר­טען אָנגעמאַכט אַ חורבן, נאַכדעם ווי זײ האָבען צובראָכען אַזױפֿיל פֿענסטער פֿון „פֿאַרווערטס"־בילדינג, וויפֿיל זײ האָבען נאָר געקענט. די גרויסע מאַסע סטרײַקער און די פֿיהרער באַ­דויערען דאָס. אַזאַ טאַקטיק איז שעדליך און ניט שעהן."

דער באַריכט איז איבערטריבען מיט אַ פֿולער האַנט, וואָ­רים אויסער דער שובען־ברעכעריש אין דער פֿראָנט טיר, האָט מען קיין שום חורבן ניט געמאַכט.

מילער'ס לײט־אַרטיקעל אין דעמזעלבען נומער „וואַרהײט" פֿאַרנעמט צוויי מאָל אַזױפֿיל פּלאַץ, ווי געוועהנליך. ער פֿאַר­נעמט דעם דעם פּלאַץ פֿון פֿיר קאָלומס, און געשריבען איז ער אױף דעמזעלבען שטײגער, ווי די עטליכע שורות, וואָס איך האָב דאָ אויבען געבראַכט וועגען דער „רעוואָלוציאָן", אָדער וועגען דעם, אַז „דער קוואַרטאַל איז אין אַ פֿלאַמען". מיר דרוקען דאָ איבער ווערט אין ווערט דעם ערשטען פֿירטעל אָדער זעקסטעל פֿון דיזען פֿיר־קאָלומדיגען לײט־אַרטיקעל. דער איבערשריפֿט איז:

„געהט ניט צו דער אַרבײט!" דאַן קומען די פֿאָלגענדע שורות:

„שטעלט אײך פֿאָר, לעזער, זיך זעלבסט צווישען אַ גרויסער מאַסע פֿון אײערע מיטמענשען אויף אַ קלײנער שיף אין אַ ברויזענדען, שטורמדיגען ים.

„אַט זײט איהר הויך אין די וואָלקענס, אַט זײט איהר אין תהום פֿון אײביגקײט. אַט קומט אַ שוידערליכער באַרג וואַסער, וואָס וועט אײך פֿאַרגיסען, פֿאַרטרינקען, און אַט טוט אײך אַ שלײדער אױף אַ פֿעלז, און עס קראַכט אַלץ אונטער אײערע פֿיס. אײך דאַכט זיך, אַלץ איז שוין געענדיגט.

„און ניט אַ מינוט, ניט אַ שעה און ניט אַ טאָג ציהט זיך,270שלעפּט זיך די אַגאָניע, וואָס האַלט אײך צווישען הימעל און דער ערד. אַ וואָר ציהט זיך דיזע מאַטערניש, דיזער טויט­אַנגסט, און נאָך אַ וואָר, און ווידער אַ וואָר, און ווידער אַ וואָר, און נאָך אַ וואָר, און ווידער אַ וואָר פֿון דיזען האַלב­וואַהנזיניגען קאַמפֿ, פֿון דיזער אונמענשליכער מאַטערניש מיט דעם שונא פֿון לעבען.

„צעהן לאַנגע וואָכען, שרעקליכע צעהן וואָכען פֿון קאַמפֿ, פֿון אנשטרענגונג, פֿון הונגער, נויט, פֿון אַנדער קעלט, פֿון אָפּפֿער און פֿאַרצווייפֿלונג, פֿון פֿרויען־טרעהרען, קינדער־קוואַלען, מענשליכע־געשרײ... צעהן לאַנגע וואָכען, ווי צעהן אונענדליכע אײ­ביגקײטען!

„און שלעסליך, ווײט, גאַנץ ווײט, אַ שימער, אַ בליטש... לאַנד... זיסע טענער פֿון הימעלישען לעבען טראָגען זיך צו אײך... רעטונג... דער ערוואַרטעטער צוווערג... דער געטרוימטער זיג... די פֿרעהליכע בשורה פֿון דעם געענדיגטען קאַמפֿ, די זיסע, די גליקליכע האָפֿנונג פֿון געפֿיערטען נצחון, פֿון עררײכטען אײ­דעאַל.

„איהר הויבט אָן צו שפּרינגען פֿון פֿרײד, פֿון התלהבות... טרעהרען גיסען זיך פֿון אײערע אויגען אין דעם באַרוישענדען באַוואוסטזײן פֿון דעם געפֿונענעם גליקזעליגקײט. איהר נעמט אַרום אײערע חברים אין קאַמפֿ, אײערע פֿרײנדע פֿון לײדען, איהר קושט זיך מיט אײערע מיט־שטרײַטער, מיט־מאַרשירער פֿון שמחה... ווי אַ...

„אַ, וואָה איז אײך! טויזענדער מאָל וועה! קײן וואָרט, קײן שפּראַך, קײן צײכען, קײן בילד, קען ניט איבערגעבען דאָס געשעהענע. דאָס שמערצענדע ליכט, וואָס האָט אײך געצוֹיגען פֿון ווייטען, איז דאָס בלִיטשענדע אויג פֿון אַ שלאַנג... די זיסע טענער, וואָס האָבען געקלונגען פֿון הימעל, דאָס זיינען די סקריפֿענדע צײהן פֿון אַ מאָנסטער... דאָס איבעריגע, אַלץ איז פֿאַרווסטונג, שאַנדע, שקלאַפֿערײ, גהינום און טויט...

„שטעלט זיך פֿאָר, לעזער, זיך זעלבסט אין דיזע אַלע מעג­ליכע לאַגען, שטימונגען, ערוואַרטונגען, האַרץ־אומועליצונגען און גײסט־קאָנוואָולסיען. שטעלט זיך פֿאָר, אַז איהר זעלבסט271מאַכט דורך דאָס אַלעס, און איהר וועט קריגען אַ קלײנע אידעע, אַ קלײנעם באַגריף, וואָס איז הײנט, שבת, דעם גאַנצען טאָג פֿאַרגעקומען אין די קעפּ, אין די הערצער, אין די נשמות פֿון די הונדערט טויזענד שנײַדער, ווען מען האָט זי מיטגעטײלט, וואָס זײ האָבען געוואונען נאָך זײער גרויסען צעהן־וואָכיגען סטרײַק".

ווי דער לעזער זעהט, באַשטעהט די אונענדליכע „מליצה" אין אַ באַהויפֿטונג, אַז דער סעטעלמענט איז אַ גרויסע ענטוי­שונג. אַז מעהר ווי צוויי־דריטעל פֿון די סטרײַקערס זיינען צופֿרי­דען מיט דעם סעטעלמענט, דאָס דערמאַנט ניט דער לײט־אַר­טיקעל שרײַבער. „הונדערט טויזענד שנײַדער, — זײ אַלע זיי­נען ביטער ענטוישט", זאָגט ער. און אין דעם באַריכט, אין דעם זעלבער נומער „וואַרהײט", ווערט דערצעהלט, אַז די שנײַ­דער האָבען דעם סעטעלמענט פֿאַרוואָרפֿען, „ווי אײן מאַן".

כאַראַקטעריסטיש איז אויך דאָס ווייטערדיגע. די העצע ווערט געצויהט דורכאויס. דער אַרטיקעל איז דורכגעוועבט מיט דער ספּעציעלער זאָרט דעמאַגאָגיע, מיט וועלכער די „וואַרהײט" איז אימער געווען פֿול.

די טעמעני צײטונג האָט זיך וועגען דעם שיקזאַל פֿון די שנײַדער ניט געקימערט, נאַטירליך. פֿון איהרט וועגען האָט די יוניאָן געמעגט געהן קאַפּוט. אין די אינטערעסען פֿון איהר דעמאַגאַגישער סענסאַציע איז זי געוואָרען „רעוואָלוציאָנער". זי האָט גוט געוואוסט, אַז די יוניאָן קען ווייטער ניט סטרײַקען.

דורך אַ מיסטיק, האָט די „וואַרהײט" געמאָלדען, מיט גרויסע ווערטער, אַז דער אידישער באַנקיר, דזשאָזעף מאַרקוס, איז אײנער פֿון דער דרײַער קאָמיטע, וועלכע האָט געמאַכט דעם קאָמפּראָמיס־סעטעלמענט. דער רעזולטאַט איז געווען, אַז עטליכע פֿון די בויאַנעס, וואָס האָבען געמאַכט די „רעוואָלו­ציע" אין „פֿאַרווערטס", האָבען צוברעכען די שויבען אין מאַרקוס'עס באַנק אויך. אויף מאָרגען האָט די „וואַרהײט" ערקלערט דעם טעות, וואָס זי האָט געמאַכט, — אַז ניט דזשאָ­272זעף מאַרקוס איז דער מיטגליד פֿון דער דרײַער קאָמיטע, נאָר מאַרקוס מ. מאַרקוס.

וועגען אונזערע אויסגעבראָכענע שויבען האָבען זיך אַרום­געטראָגען וויצען אין שטעדט. מען האָט זיך דערמאַנט, אַז אין פֿריהערדיגע סטרײַקס האָבען זיך אויך געפֿונען „חברה לײט", וואָס האָבען געטאַרשעט אויסצוברעכען די שויבען בײ אונז (אין גרויסע פֿאַלען זיינען דאָס פּשוט געווען סקעבס, פּראַוואָ­קאַטיורן)... אַליין האָט מײן אײן ענגער חבר ווייזע, וועלכ­ער איז אַ סטרײַקברעכער). אַלזאָ, האָט מען אונז איצט געגעבען „עצות", אַז מיר זאָלען האַלטען אַ שטענדיגען גלעזער. און שפּעטער, יעדעס מאָל, ווען עס פֿלעגט אויסברעכען אַ סטרײַק בײ אידישע אַרבייטער, פֿלעגט מען זאָגען: „נו, דער „פֿאַרווערטס" דאַרף שוין אָנגריטען אַ גלעזער".

אין דער אַרבייטער באַוועגונג האָט מען געוואוסט, אַז דער שנידער סטרײַק איז ניט אימשטאַנד פֿאַרטגעזעצט צו וע­רען. און די אַלגעמיינע מײנונג איז געווען אַבסאָלוט גינסטיג צו אונזער שטעלונג. פֿון אַלע זײטען זיינען אונז אַנגעקומען פֿרײנדליכע גרוסען.

אַלס אַ ווידערשטאַנד צו דער דעמאַגאָגישער מהומה, וואָס די „וואַרהײט" האָט אַרײנגעבראַכט אין דער סיטואַציע, איז יענעם שבת אָוונט, דעם 1טען מערץ, צוזאַמענגערופֿען געוואָרען אַ פֿאַרזאַמלונג פֿון פֿאָרשטעהער פֿון אַלע אידישע יוניאָנס און אַנדערע אָרגאַניזאַציעס פֿון אונזער באַוועגונג, מיט דעם צוועק צוזאַמענצושטעלען אַ קאָמיטע, וואָס זאָל די לאַגע אַרײננעמען צו זיך אין די הענט.

דער מיטינג איז אײנגערופֿען געוואָרען אויף מאָרגען, זונ­טאָג, דעם 2טען מערץ, בײטאָג, אין קלינטאָן האָל, 151 קלינטאָן סטריט. אויף דערזעלבער צײט זיינען באַשטימט געוואָרען מיטינ­גען פֿון צוויי לאָקאַלס פֿון דער שנידער יוניאָן, וועלכע האָבען זײ­273ערע זיצונגען געהאַט אין דער „פֿאַרווערטס" בילדינג. איך האָב יענעם זונטאָג אַדרעסירט דיזע דרײַ מיטינגען.

איך בין צוערשט געגאַנגען אין „פֿאַרווערטס" בילדינג. איך בין אַרײנגעקומען אין אַ האָל, וואו זי זיינען געווען פֿאַרזאַמעלט מיטגלידער פֿון דעם וועסטמאַכער לאָקאַל. דער עולם האָט מיך אויפֿגענומען מיט האַרציגע אַפּלאָדיסמענטען, און דער פֿאָרזיצער האָט מיר גלײך געגעבען דאָס וואָרט. מײנע ערשטע ווערטער האָט מען אויסענהערט העכסט פֿרײַנדליך. אײנער פֿון די אַנ­וועזענדע האָט מיך אונטערבראָכען, אָבער אויך מיט אַ פֿרײַנד­ליכען צוווּף. ער האָט נעמליך ערקלערט, אַז די, וואָס האָבען געבראַכט די שויבען, ווערען פֿון אַלעמען פֿאַרדאַמט אַלס היץ־קעפֿ און אַלס מענשען, וועלכע קענען זיך ניט אויפֿ­פֿיהרען אַנשטענדיג.

אויף דעם האָב איך געמאַכט די פֿאָלגענדע באַמערקונג אוֹם­געפֿעהר:

„די, וואָס ברעכען שויבען, זיינען בוליעס. ווענען זײ איז ניטאָ וואָס צו רײדען. דאָך איז דיזע געשיכטע כאַראַק­טעריסטיש. פֿאַרוואָס געהען זײ ניט ברעכען שויבען אין אַנ­דערע רעדאַקציעס? ווייל יענע זיינען פֿרעמדע, און דער „פֿאַר­ווערטס" איז אַן אײגענער. דאָס איז די מאַסע, און בײ אַ מאַ­סע פֿאָדערט מען, צי די פֿאָדערונג איז אַ גערעכטע, צי ניט. ווען עס מאַכט זיך אַ בּן'לאַק אַ גראָבער יונג, וועלכער ברעכט טעלער אין שטוב, מאַכט אויך ניט אויס. אַ מאַסע פֿאַרגיט..."

איך האָב דאָס געזאָגט מיט אַ טאָן פֿון שפּאַס, און דער עולם האָט פֿרעהליך געלאַכט און וואַרים אַפּלאָדירט.

דאַן בין איך צוגעקומען צום פּונקט. איך האָב גערעדט אין דעם זעלבען גײסט, אין וועלכען איך האָב געשריבען די דער­מאָנטע אַרטיקעל וועגען דעם קאָמפּראָמיס סעטעלמענט. ריכטיגער געזאָגט, איך האָב פּראַוואָוועט רײדען, וואָרים מען האָט מיר גלײך גענומען אונטערברעכען. איך האָב אויף די אונטערברעכונגען אָפּגעענטפֿערט. מען האָט אָבער ווייטער אונ­טערבראָכען, וואָס ווייטער אַלץ בײזער, און אַלץ מעהר שטימען זיינען צוגעשטאַנען. עס האָט געקלונגען פֿון פֿאַרשידענע טיילען274פֿון דעם האָל. איך האָב אַלעמען איבערגעשריען. עס איז גע­וואָרען אַ פֿאַרטויבענדע מהומה. אויף אַ מינוט איז מיר געלונ­גען אײנצושטיללען אַלעמען מיט מײנע קולות. איך האָב ער­קלערט, ווי זינלאָז עס איז די דעמאַגאַגישע טענה פֿון זײַטיגע מענשען, אַז מען דאַרף ווייטער סטרײַקען אונטער אונמעגליכע אומשטענדען, און ווי אונגערעכט עס זיינען די „געסעטעלטע" יוניאָן־לײט מיט זײערע פֿאָדערונגען, מען זאָל ווייטער סטרײַקען. מען האָט מיר ווידער אונטערבראָכען — אָהן אַן אויפֿהער. מיט אַלע כחות האָב איך ווייטער געשריען. עס האָט זיך מיר קוים אײנגעגעבען צו ענדיגען מײן רעדע.

אַן עהנליכע ערפֿאַהרונג האָב איך געהאַט בײם צווייטען שנידער־מיטינג, וועלכער איז פֿאָרגעקומען אויף אַן אַנדער פּלאַץ פֿון דער „פֿאַרווערטס" געבײדע. איך בין אַרויסגעקומען אַ הײ­זעריגער, אַ פֿאַרשוויצטער, אַן אויסגעמוטשטעטער.

דאַן איז שוין צײַט געווען צו געהן אין קלינטאָן האָל, און איך האָב זיך אַוועקגעלאָזען אַהין. צוויי פֿון אונזערע גענאָסען, וועלכע זיינען דאַן געשטאַנען אין דעם פֿאַרדערצימער פֿון דער „פֿאַרווערטס" געבײדע, און וועלכע האָבען בײַגעוואוינט די סצע­נעס בײ יענע צוויי מיטינגען, האָבען מיך געפּראוואוט צוריק­האַלטען:

— געהט ניט, גענאָסע קאַהאַן, איהר זײט אויסגעמאַטערט, און אײַער געזונט איז דאָך ניט אין בעסטען צושטאַנד, — האָ­בען זײ מיט מיר גע'טענה'ט.

איך האָב זיך אַרויסגעריסען פֿון זײ. אײנער פֿון זײ איז מיר נאָכגעלאָפֿען און מיך געפּרואוווט פֿאַרהאַלטען. איך האָב זיך אָפּגעשטעלט און איהם ערקלערט, ווי נויטיג עס איז פֿאַר מיר צו אטענדען דעם מיטינג אין קלינטאָן האָל, און בין אַוועק.

אין קלינטאָן האָל זיינען, אַ חוץ פֿאָרשטעהער פֿון די פֿאַר­שידענע יוניאָנס און אַנדערע אָרגאַניזאַציעס, געווען סתם מענ­שען פֿון דער באַוועגונג. מען האָט מיר געגעבען דאָס וואָרט.

איך האָב גענומען אַפֿעלירען און ערקלערען די לאַגע פֿון דעם סטרײַק. דאַ האָט מען מיר אויך אונטערבראָכען, הגם בלויז געצעהלטע שטימען. אײן יונגערמאַן, וועלכער איז געזעסען אין275דער ערשטער רייהע פֿון דער לינקער זײט, האָט זיך ספּעציעל געקאָקעט. דאָס האָט מיך אויפֿגערעגט. איך בין אַראָפּ פֿון דער פּלאַטפֿאָרמע, אום צו קענען רײדען נעהענטער צו איהם און צו די אנדערע, און ניט צו זײ זײן געצוואונגען ווידער אָנצושטרענגען מײן שטימע. לעבען מיר איז געשטאַנען אײב בּאַראָן, פֿון דער בעקער יוניאָן, וועלכער איז געווען אַ דעלעגאַט צו די פֿאַראײ­ניגטע אידישע געווערקשאַפֿטען. פֿון מיטעלען וואוקס, זעהר קאָמפּאַקט געבויט, מיט ברײטע שולטערען, פֿעסט ווי אַ מויער, האָט ער מיך ניט געלאָזען געהן. ער האָט אויסגעשטרעקט זײן שטאַרקען, שווערען אַרעם און מיר פֿאַרצאַמט דעם וועג, ווי מיט אַן אײזען.

— איך וועל אײך ניט לאָזען געהן זיך רײיסען די גאל מיט דיזע נפֿשות, — האָט ער געזאָגט. — היט אײַער געזונט, גענאָסע קאַהאַן.

איך האָב זיך קוים בײַ איהם אײַנגעבעטען, ער זאָל מיך לאָזען דורכגעהן, און האָב פֿאָרטגעזעצט מײן רעדע. איך האָב ערקלערט, גע'טענה'ט, אַרגומענטירט, אַפּעלירט.

דער יונגערמאַן פֿון דער לינקער זײַט איז אַלע ווײלע אויפֿ­געשפּרונגען און מיר אונטערגעבראָכען, שרײַענדיג און קאָכענ­דיג זיך אויף אַ ווילדען שטײגער.

— ווער זײַט איהר? זײַט איהר אַ מיטגליד פֿון דער יוניאָן? — האָב איך אויסגעשריען מיט אַלע כחות.

— יאָ, יאָ, איך בין אַ מיטגליד פֿון דער שנידער יוניאָן.

— מסתמא זײַט איהר פֿון די „געסעטעלטע". אמת? יאָ?

בײ דיזער פֿראַגע איז ער צוטומעלט געוואָרען. דאַן האָב איך גענומען פֿאָדערען, ער זאָל מיר ווײַזען זײן יוניאָן ביכעל. ער האָט זיך ניט געאײַלט צו פֿאָלגען. אָבער אײַניגע שטימען פֿון האָל האָבען געשריען: „ווײַזט אײַער ביכעל! ווײַזט אײַער ביכעל!" ער האָט מיר ניט־ווויליגענדיג דערלאַנגט זײן ביכעל, און דאַן האָט ער ניט־ווויליגענדיג שוין אויך געמוזט אַנרופֿען דעם שאַפּ, וואו ער אַרבייט, אָדער געגען וועלכען ער סטרײַקט. עס איז געווען אַ געסעטעלטער שאַפּ.

— אהאַ! איהר זיצט און אַרבייט און פֿאַרדינט ווײַ­276דזשעם! איהר עסט דרײַ מאָל אַ טאָג, — האָב איך געשריען אויף דער העכסטער עקסטאַזע אויסער זיך פֿון כעס, — אײך איז גוט צו פֿאָדערען, אַז די, וואָס עסען ניט, זאָלען ווייטער הונגערען און סטרײַקען פֿאַר אײך!

ווען איך בין אַרויסגעקומען פֿון האָל, האָב איך זיך גע­פֿיהלט, אַזוֹי ווי אין מיר וואָלט זיך עפּעס איבערגעריסען. איך האָב קוים געקענט צוגעהן צו אַ קאַר.

איך בין געקומען אַהיים אַ שלאַפֿער, אַ קראַנקער. איך האָב זיך צוגעלעגט. ווען איך האָב זיך גוט אָפּגערוהט, האָב איך זיך געפֿיהלט בעסער, און אויף מאָרגען אין דער פֿריה, נאָך צעהן שטונדען שלאָף, האָב איך זיך געפֿיהלט נאָך בעסער. איך בין אַוועק אין אָפֿיס, ווי געוועהנליך. אײגענטליך בין איך ניט געווען אין דעם זעלבען צושטאַנד, ווי נעכטען אין דער פֿריה. איך האָב דאָס אָבער ניט געשאַנקען קײן אויפֿמערקזאַם­קײט. פֿון די אַלע יאָהרען מאָגען־קראַנקהייט בין איך שוין צו­געוואוינט געוואָרען צום געדאַנק, אַז די יסורים קומען און געהען אַוועק. אמת, איצט האָבען זײ באַקומען אַ נײעם „טעם"; אַזאַ סאָרט וועהטאָג האָב איך פֿריהער קײנמאָל ניט געהאַט. עס איז, אײגענטליך, ניט געווען קײן וועהטאָג, נאָר אַ זאָנ­דערבאַרער געפֿיהל פֿון בלוטיגער צוקראַכענקייט. אָבער, ווי געזאָגט, קײן גרויסען וועזען האָב איך דערפֿון ניט געמאַכט.

דער רעזולטאַט פֿון דער באַראַטונג אין קלינטאָן האָל איז באַשטאַנען אין דעם, דאָס מען האָט אויסגעקליבען אַ קאָמיטע פֿון 25 פּערזאָן, פֿאָרשטעהער פֿון פֿאַרשידענע צוויײגען פֿון דער אידישער אַרבייטער באַוועגונג. צווישען זײ האָבען זיך געפֿונען אײניגע פֿון די וויכטיגסטע פֿערזאָנען איהרע, ווי יצחק אײזיק הורוויטש, מאָריס ווינטשעווסקי, מאיר לאָנדאָן, דזשייקאָב פּענ­277סין, דזשאָהן דיטש, אַ. ראָזענבערג, אַ. שיפֿליאַקאָוו, ווילליאַם קאַרלין, ב. ווינשטיין, ה. הינדער.

אַזוֹי ווי פֿאַר פּראַקטישער אַרבייט איז אַזאַ קאָמיטע צו גרויס, האָבען די 25 פֿון זיך אויסגעקליבען אַ סאַב־קאָמיטע פֿון פֿינף, וועלכע איז באַשטאַנען פֿון דזשאָהן דיטש, מאיר לאָנדאָן, דזשייקאָב פּענקין, פֿאָראל לאַ גוואַרדיאַ (אַן איטאַליענער, וועל­כער איז דאַן געווען דער לִיער פֿון דער שנידער יוניאָן, און וועלכער האָט שפּעטער גענומען שפּיעלען אַ ראָלע אין דעם פּאָ­ליטישען לעבען פֿון ניו יאָרק, אַלס רעפּובליקאַנער) און ה. אַשינסקי פֿון דער „בראָדערהוד אָוו טעילאָרס".

גראַד האָט זיך געמאַכט, אַז ראַבערט פֿולטאָן קאָטינג, פֿון דער דרײַער־קאָמיטע, האָט געמוזט אַוועקפֿאָהרען; האָט די פֿינפֿער קאָמיטע אויף זײן פּלאַץ ערוואַהלט מאיר לאָנדאָנ'ן, און די מאַנופֿאַקטשורערס האָבען איהם אָנגענומען. די דרײַער־קאָמיטע איז איצט, אַלזאָ, באַשטאַנען פֿון מאַרקוס מ. מאַרקוס, דר. מאָגנעס און מאיר לאָנדאָן.

מעהר ווי נאָך עטליכע טעג האָט דער סטרײַק ניט אָנגע­האַלטען. דאַן האָט די פֿינפֿער קאָמיטע איהם געסעטעלט, און די 25 האָבען דעם סעטעלמענט אינדאָרסירט. געוואונען האָט מען מעהר ווי גאָרניט, — ניט מעהר ווי אײן שטונדע אַ וואָך. דער פֿריהערדיגער סעטעלמענט איז געווען אויף 54 שטונדען אַ וואָך, און דער נײער — אויף 53 (מיט אַ צוזאָג אויף 52 שטונדען נעקסטען יאָהר). פֿון אָנגערעכענען די יוניאָן האָט נאָך אַלץ קײן רײד ניט געקאָנט זײן.

אין דער ערקלערונג, וואָס די 25־ער קאָמיטע האָט אַרויס­געגעבען, האָט זי אַלס אײניגע פֿון די וויכטיגסטע פּונקטען אַרויסגעשטעלט דעם פֿאַקט, אַז מאיר לאָנדאָן איז איצט אַ מיט­גליד פֿון דער דרײַער־קאָמיטע, מיט וועלכער די קאַפּיטאַלי­סטען זיינען בארײט צו האַנדלען. מיט אַנדערע ווערטער, אַ פֿאָרשטעהער פֿון דער אַרבייטער באַוועגונג איז אָנערקענט גע­וואָרען אַלס אײנער פֿון די פֿאַרמיטלער; דאָס הײסט, פֿון די קאַפּיטאַליסטען זיינען צוגענונגען אַ שריט נעהענטער צו דער אַנ­ערקענונג פֿון דער יוניאָן. אַזוֹי האָט די 25־ער קאָמיטע גע­278לערענט דעם פֿאַקט, און די אָנפֿיהרער פֿון דעם „רויטען זונטאָג" האָבען דיזען פֿאַקט אָנגענומען, און קײן צווייטען מאַרש צו דער „וואַרהײט" האָבען זײ שוין ניט אָרגאַניזירט. דער העלד פֿון טאָג איז געוואָרען מאיר לאָנדאָן, אַ „פֿאַרווערטסיסט".

אַלע האָבען דעם סעטעלמענט באַטראַכט, אַלס אַ בעשטע­טיגונג פֿון אונזער שטעלונג צו דעם ערשטען סעטעלמענט.^*)

דער סטרײַק איז געענדיגט געוואָרען. די שנידער זיינען געגאַנגען צוריק צו דער אַרבייט. ווי מיר האָבען ערקלערט אין אונזער לײט־אַרטיקעל, איז געלונגען געוואָרען אַ פֿונדאַמענט פֿאַר אַן אמת'ער יוניאָן. דאָס האָט זיך איצט גענומען פֿיהלען אויפֿ'ן שטעל. די ווידושעם זיינען אין אַ קורצער צײט אַרום ווידער געהעכערט געוואָרען, ווי פֿון זיך אַלײן. וואָרים די מאַנו­פֿאַקטשורערס און זײערע קאָנטראַקטאָרס האָבען פֿאַר זיך גע­זעהן אַן אמת'ע יוניאָן, אַ סאָלידע, שטאַרקע אָרגאַניזאַציע.

וואָס אַנבאַלאַנגט מיר פֿערזענליך, ריכטיגער געזאָגט, דעם צושטאַנד פֿון מײן געזונט, איז די געשיכטע גאָר אַן אַנדערע. אין באַצוג צום סטרײַק האָט מײן טעטיגקייט זיך גע'ענדיגט, אײדער עס איז געקומען צו דעם ענדליכען סעטעלמענט, — מיט פֿיר טעג פֿריהער.

דינסטאָג, דעם 4טען מערץ, דאָס הײסט, איבערמאָרגען נאַכדעם דערמאָנטען זונטאָג, איז אין מײן פֿריהוואָט אָפֿיס אין דער „פֿאַרווערטס" רעדאַקציע געזעסען אַ גרופּע פֿרײַנד. צווי­שען זײ האָבען זיך געפֿונען דר. אײזידאָר העלר, דזשאָזעף לעווענ­זאָן, מאָריס בערמאַן און ב. פֿײַנגעבוים. מיר זיינען געווען אַ279קאָמיטע צו אַראַנזשירען אַ יום־טוב לכבוד דעם פֿופֿציג־יאָה­ריגען יובילעאום פֿון דעם פֿאָעט מאָריס ראָזענפֿעלד. אַדווער­טײזמענטס וועגען דעם יובילעאום מיט אַ פֿאָרטרעג פֿון דעם פֿאָעט האָבען זיך געדרוקט אין „פֿאַרווערטס" אַלע טאָג שוין אין פֿאַרלויף פֿון דרײַ וואָכען. די פֿײַערונג איז געווען אַנאָנסירט אויף שבת, דעם 10טען מערץ, און איצט זיינען מיר זיך צוזאַ­מענגעקומען צו באַשטימען אײניגע פּראַקטישע אײנצעלהײטען. אינגליש וואָלינג, אַן אַמעריקאַנער קריסט, וועלכער איז דאַן גע­ווען טעטיג אין דער סאָציאַליסטישער פּאַרטײ, איז אויך געווען אײנער פֿון דער קאָמיטע. ער איז אָבער נאָך ניט געקומען; זיינען מיר געזעסען און געוואַרט אויף איהם.

פֿאַר דעם יובילעי איז געווען אָנגעגרײט קאַרנעגי האָל, און מיך האָט די קאָמיטע באַשטימט אַלס פֿאָרזיצער.

איך האָב זיך אַלץ געפֿיהלט שלעכט. דאָך איז בײ מיר קײן צווייפֿעל ניט געווען, אַז איך וועל די פֿליכט קענען ערפֿילען. אָבער אין דיזע מינוטען, ווען מיר האָבען זיך געקליבען רײדען וועגען דעם ראָזענפֿעלד־יום־טוב, האָט איך פּלוצלונג דערפֿיהלט, אַז איך וועל די פֿאָרזאַמלונג ניט קענען בײַוואוינען.

— איך האָב מורא צו זאָגען, אַז איהר וועט מוזען אויס­קליבען אַנאַנדער פֿאָרזיצער, — האָב איך געזאָגט.

— וואָס איז דער מעהר? — האָבען די אַנדערע קאָמיטע­לײט געפֿרעגט.

— איך זעה, אַז איך וועל מוזען גלײך האָבען אַן אָפּעראַ­ציע.

— פֿון וואַנען ווייסט איהר? איהר זײט דאָך ניט קײן דאָקטאָר, — האָט פֿײַנגענבוים געפּרואוואָט מיך באַרוהיגען.

— איך האָב וועגען מײן קראַנקהייט זיך אַזוֹי פֿיל אָנגעהערט פֿון דאָקטוירים, אַז איך ווייס שוין, — איז געווען מײן אַנט­וואָרט. — עס קען שוין מעהר קײן דאָקטאָר פֿראַגע ניט זײן.

דר. דזשייקאָב קופֿמאַן (זעה פֿערטען באַנד, פֿײדזש 521) האָט מיך שוין לאַנג געוואָרענט, אַז איך מוז האָבען אַן אָפּע­ראַציע, און איצט האָב איך זיך ערקונדיגט, אַז געוויסע אײנ­צעלהייטען, וועלכע ער האָט פֿאָראויסגעזאָגט, זיינען מקוים גע­280וואָרען. אַזאַ אָפּעראַציע איז אַן ערנסטע זאַך, און אין 1913 איז זי באַטראַכט געוואָרען נאָך אַלס פֿיל ערנסטער ווי הײנט. דאָך בין איך נאָך מיט זעקס יאָהר פֿריהער בערײט געוואָן אויף דעם. אָבער דאַן האָט אפֿילו דר. קופֿמאַן געגלויבט, אַז פֿיליייכט וועט מען קענען אויסקומען מיט רײן־מעדיצינישע מיטלען; און שפּעטער, ווען מעדיצינישע מיטלען האָבען ניט געהאָלפֿען, און ער האָט רעקאָמענדירט, אַז איך זאָל זיך איבערגעבען צו אַ כירורג אין די הענט, האָב איך זיך שוין ניט פֿאַרהאַלטען ערנסט צו דעם. איצט אָבער האָב איך געפֿיהלט, אַז דאָס וועט מוזען גע­שעהן שנעל ווי מעגליך.

דאָס וואָרט „אָפּעראַציע" גופֿא איז פֿאַר מיר געווען אַ פֿאַרגרינגערונג. עס איז מיר ליכטיגער געוואָרען אין די אויגען. וועגען דעם, וואָס ווײטער וועט זײן, האָב איך קײן פֿראַגע ניט געשטעלט. איך האָב זיך געפֿיהלט, אַזוֹי ווי אײנער, וואָס האָט צאָהן־צוועהטאָג. ער ווייס נאָר אײן זאַך: ער וועט געהן צום דענטיסט אַרויסנעהמען דעם צאָהן.

דעם גרעסטען נאַמען אין ניו יאָרק אַלס כירורג האָט דאַן געהאַט דר. דזשאָזעף בלעיק. ער האָט געהערט צו די הויכע פֿענסטער און איז געווען זעהר באַשעפֿטיגט. דר. אײזיק לעווין, אַ שוואָגער פֿון אונזער מאָריס הילקוויט, איז געווען באַקאַנט מיט איהם. האָב איך זיך געווענדעט צו דר. לעווינ'ען, און ער האָט זיך געשטעלט אין פֿאַרבינדונג מיט דר. בלעיק'ען. עס זיינען אַוועק אַ פֿאַר טעג.

וואָס אַ טאָג איז מײן צושטאַנד געוואָרען ערגער. איך האָב שוין מעהר ניט געקענט אומגעהן. ענדליך איז דר. לעווין צו מיר געקומען מיט דעם באַרימטען כירורג. זײ האָבען מיך גע­פֿונען ליגגענדיג אין בעט. דר. בלעיק האָט מיך באַקוקט און געהייסען מיך גלײך אריבערפֿיהרען אין זײן האָספּיטאָל, אין דעם פּרעסביטעריען האָספּיטאָל, וועלכער האָט זיך דאַן געפֿונען אויף מעדיסאָן עוועניו און 71טע סטריט.

281ווען מען האָט מיך געבראַכט אַהין, זיינען די פּריוואָט צי­מערען אַלע געווען פֿאַרנומען. אַלזאָ, האָט מען זיך אויפֿ'ן ערש­טען אָוונט געמוזט באַגנוגענען מיט אַן אָפּגעזונדערטען צימער, וועלכער האָט געהערט צו אַן אַלגעמיינעם וואָרד. מאָרגענ פֿריה האָט מײן פֿרוי און מײן קוזינע חוה'לע (זעה 1־טען באַנד, פֿײדזש 145 און 3־טען באַנד, פֿײדזש 307) מיך באַזוכט, אײדער מען האָט מיך גענומען צו דער אָפּעראַציע.

אײניגע מינוטען שפּעטער האָט מען מיך אריבערגעפֿיהרט אין דער כירורגישער אָפּטײלונג. צו דער אָפּעראַציע זײַנען, צווישען אַנדערע, געווען אײַנגעלאַדען עטליכע דאָקטוירים פֿרײַנט מײַנע. בשעת מען האָט מיר אײַנגעגעבען „אַיטהער", האָב איך געקוקט, ווי זײ פֿאַרבאַרטעלן די ווײַסע קיטעלעך אַרום זיך. אײַנאָטהעמענדיג אין זיך דעם שלעפֿ־טראָנק, ווען איך בין נאָך געווען בײַ מײן נאָרמאַלען באַוואוסטסײן, בין איך געווען אין דער בעסטער שטימונג. איך האָב זיך געטראַכט: ווי קאָמיש זײ ווייזען אויס אין די ווײַסע קיטעלען!... דערווײַל בין איך נאָך „איך". באַלד וועט אָבער אַלץ פֿאַרשווינדען. ווען וועל איך דאָס אָנהויבען צו פֿיהלען? און אפֿשר וועט דאָס קומען אַזוֹי פּלוצלונג, אַז איך וועל גאָרניט וויסען, אַז איך הויב אָן צו פֿאַרלירען מײן באַוואוסטסײן?...

ווען איך האָב ווידער געעפֿענט די אויגען, האָב איך צו­ערשט ניט געוואוסט, וואו איך בין. איך האָב נאָר געזעהן, אַז איך געפֿין זיך אין אַנאַנדער צימער. לעבען מײן בעט איז געשטאַנען אַ הויכע, יונגע נוירס מיט דונקעלע אויגען.

— וואו בין איך דאָ? — האָב איך געפֿרעגט.

— אין אַ פּריוואָט צימער, — האָט זי געענטפֿערט. דאַן האָב איך איהר דערקענט, — דיזעלבע נוירס, וועלכע איך האָב געהאַט אין דער פֿריה.

— אָה, איהר זײט די מײדעל פֿון דער סאָוטה? — האָב איך געזאָגט מיט אַזא שוואַכער שטימע, אַז איך בין איבער­ראַשט געוואָרען.

282מײַן נעקסטע פֿראַגע איז געווען:

— ווען וועט מען מאַכען די „אַפֿערײַציע"?

— שוין געמאַכט, מיט עטליכע שטונדען צוריק, — האָט זי מיר געענטפֿערט מיט אַ שמייכעל.

דאַן האָב איך דערפֿיהלט, אַז מײַן קערפּער איז פֿאַרבאַנדאַזשירט. דאַכט זיך, איך בין אַ לעבעדינגער, אָבער אויף דיזען אַרט לעבעדיג בין איך נאָך קיינמאָל ניט געווען. ווײַטער האָט מיך קיין ניט אינטערעסירט. איך בין געווען צו שוואַך צו דענקען אָדער צו פֿיהלען. אַ מאָדנע גלײַכגילטיגקייט האָט מיך באַהערשט.

אין דעם „פֿאָרווערטס" פֿון מאָנטאָג, דעם 10טען מערץ, איז געווען געדרוקט אַ באַריכט פֿון מאַרריס ראָזענפֿעלד'ס יובילעאום, וואו אונטער אַנדערעם איז געשטאַנען דאָס פֿאָלגענדע:

„דעם פֿאָרזיץ פֿון דער פֿאַרזאַמלונג האָט געפֿיהרט גענאָסע מאַררים בערמאַן, און אין זײַן קורצער רעדע האָט ער ערקלעהרט, אַז אָב. קאַהאן האָט געזאָלט זײַן דער פֿאָרזיצער, אָבער ער איז קראַנק און איז ניט אימשטאַנדע געווען צו קומען".

אויף דערזעלבער פּײדזש איז פֿאַראַן אַנאַנדער באַריכט מיט אַן אויפֿשריפֿט:

„גענאָסע קאַהאן קראַנק".

דאָרטען געפֿינען זיך די פֿאָלגענדע שורות:

„גענאָסע קאַהאן, רעדאַקטאָר פֿון „פֿאָרווערטס", איז נעכטען מיטאָג צוגענומען געוואָרען אין פּרעסביטעריען האָספּיטאַל. גענאָסע קאַהאן לײַדט פֿון מאָגען־קראַנקהייט שוין עטליכע יאָהר. לעצטען זומער איז ער צוליב דעם געפֿאָהרען אין אײַראָפּאַ, וואו ער איז אונטערזוכט געוואָרען פֿון גרויסע ספּעציאַליסטען אין בערלין און אין קאַרלסבאַד. (דאָס איז אַ טעות: אַנשטאַט „בערלין" האָט בעדאַרפֿט זײַן „וויען".) פֿון זײַן רײַזע האָט283זיך גענאָסע קאַהאן אומגעקערט געזונט. ער האָט די גאַנצע צײַט טיכטיג געאַרבייט און זיך גוט געפֿיהלט.

„מיט עטליכע טעג צוריק האָבען זיך פּלוצלונג ווידער אָפֿגערופֿען אין איהם זײַנע אַלטע שמערצען. עטליכע טעג איז ער אָפֿגעלעגען אין זײַן הויז, און נעכטען איז ער גענומען גע־וואָרען אין דעם דערמאָנטען האָספּיטאַל אַרײַן. גענאָסע קאַהאן געפֿינט זיך אונטער דער ספּעציעלער אויפֿזיכט פֿון דעם באַ־ריהמטען פּראָפֿעסאָר בלעיק, דעם הויפּט כירורג פֿון דעם האָס־פּיטאַל. פּראָפֿעסאָר בלעיק וועט אַנשײַדען, צי דער קראַנקער וועט דאַרפֿען האָבען אַן אָפֿעראַציע, צי ניט. אויב אַן אָפֿעראַציע וועט זײַן נויטיג, וועט דערזעלבער פּראָפֿעסאָר איהר מאַכען".

די אָפֿעראַציע איז שוין פֿאָרגעקומען, און אין פֿאַרלויף פֿון די נעקסטע עטליכע טעג איז אין יעדען נומער „פֿאָרווערטס" גע־ווען אַ בולעטין פֿון מײַן געזונד־צושטאַנד. אין דער „וואָרהייט" זײַנען אויך געווען באַריכטען וועגען מײַן צושטאַנד. אין טאָג איז אין „פֿאָרווערטס" געווען אַ מעלדונג, אַז דער טעלעפֿאָן הערט ניט אויף צו קלינגען פֿון מענשען, וועלכע פֿרעגען וועגען דעם צושטאַנד פֿון אָב. קאַהאן. צו דערזעלבער צײַט איז געווען אַן ערקלערונג, אַז צופֿיל מענשען טעלעפֿאָנירען דירעקט אין האָספּיטאַל. אַז די בעאַמטע האָבען ניט קיין מעג־ליכקייט צו ענטפֿערען אויף אַלע טעלעפֿאָן קאָלס; אַלזאָ, בעט מען, אַז מען זאָל בעסער אָנפֿרעגען אין „פֿאָרווערטס".

אויף מאַרגען נאָך דער אָפֿעראַציע האָט מײַן פֿרוי געפֿרעגט בײַ דר. בלעיק'ען וועגען מײַן צושטאַנד. זײַן אַנטוואָרט איז ניט געווען קיין קוואל פֿון טרייסט פֿאַר איהר.

— הי וואָז פּלעיד אוט וווהן הי קעים טו אַז" (ווען ער איז געקומען צו אונז, איז ער שוין געווען אויסגעשפּילט), האָט איהר ניט גענאָסען קיין באַשטימטע אַנטוואָרטונגען.

איך האָב געהאַט אַ גאַנץ הויבע טעמפּעראַטור, און איך בין ניט אימער געווען אין אַ קלאָרען באַוווסטזײַן. איך גע־דענק, ווי איך האָב געזעהן די לאַפּעס פֿון אַ גרויסער הוהן, מיט לאַנגע, דינע פֿינגער און לאַנגע שאַרפֿע נעגעל, וועלכע זיך284נען אײַנגעטונקט אין בלוט. די נעגעל דראָפּען אַ וואַנט אָדער אַ שטיק הימעל און זיי לאָזען איבער רויטע פֿאַסען. די נעגעל ווערען לענגער און בלוטיגער. דאָס אַלץ האָט זיך מיר גע־פֿלאַנטערט פֿאַר די אויגען אָהן אַ שיעור.

אויך געדענק איך געוויסע קלאַנגען, אויסגעצויגענע, זאָנ־דערבאַרע, טרויעריגע, געהיימניספֿולע. שפּעטער האָב איך פֿאַר־שטאַנען, אַז דאָס איז דער אָפֿהילך פֿון דער עלעקטרישער קאַר, וואָס געהט איבער מעדיסאָן עוועניו. אין מײַן פֿיבערישען מוח האָבען די דאָזיגע טענער באַקומען אַ מאָדנעם כאַראַקטער, עפּעס ווי אַ לאַנגער, טיפֿער אונערדישער טרויער־רוף.

איך האָב אויך געהאַט גאַנצע שטונדען פֿון פֿאַלשטענדיגען באַוווסטזײַן. דאַן פֿלעג איך באַאָבאַכטען יעדען און יעדע זאַך, וואָס איך האָב געזעהן אַרום זיך, — דר. בלעיק'ען און זײַן סוויטע יונגע דאָקטוירים, וואָס האָבען איהם באַגלייט אויף זײַנע וויזיטען צו די פּאַציענטען, די טאָג נוירס, די נאַכט נוירס, די „אָרדערלים".

איינמאָל איז איינער פֿון די יונגע דאָקטוירים אַרײַנגעקו־מען אַליין. ער האָט עפּעס פֿאַרגעסען אין מײַן צימער. איך האָב בײַ איהם געפֿרעגט: „וואָס האָט איהר דאָרטען געפֿונען בײַ מיר?" און ער האָט געענטפֿערט:

— אַן אָלסער (מכּה) אָוו דהי דואָדענום; אַ גאַנץ היב־שער בחור איז דאָס געווען: ווי אַ האַלבער דאָלאַר די גרויס.

דאַן איז אין פֿאַרלויף פֿון עטליכע טעג פֿאַר מײַנע אויגען אימער געשטאַנען אַ האַלבער דאָלאַר.

אויפֿ'ן פֿערטען טאָג האָב איך גענומען בעטען עסען און בין געווען פֿול מיט לעבענס־אינטערעס. איך האָב געערעדט, גע־מאַכט שפּאַס, אַזוי אַז די נוירסעס האָבען מיך געמוזט „דיס־ציפּלינירען". „פֿאַרגעסט ניט, אַז איהר האָט אַ לאַנגע, טיפֿע וואונד, וועלכע דאַרף נאָך פֿאַרהיילט ווערען", — האָט די נאַכט־נוירס מעהרערע מאָל געזאָגט צו מיר.

מען האָט גענומען צולאָזען צו מיר באַזוכער — מײַן פֿרוי און אַנדערע נאָהענטע פֿרײַנט.

285אין דעם „פֿאָרווערטס" פֿון ערשטען אַפּריל איז אויף אַ פּראָמינענטען פּלאַץ געשטאַנען אַן איבערשריפֿט:

„אָב. קאַהאן אַרויס פֿון האָספּיטאַל."

אונטער דיזען „קעפּעל" ווערט געשילדערט, אַז איך בין שוין אַרויס פֿון האָספּיטאַל, אָבער אַז איך בין נאָך זעהר שוואַך און וועל מוזען רוהען איניגע וואָכען.

איך בין געווען אַזוי שוואַך, אַז איך האָב בוכשטעבליך זיך קוים געהאַלטען אויף די פֿיס. איך געדענק, ווי איך האָב צו מײַן פֿרוי געזאָגט: „אָה, האו וואָבלי אײַ עם!" („וואָבלי" הייסט טרייסעלדיג, ניט פֿעסט).

פֿון האָספּיטאַל האָט מיך גענומען אַהיים אַדאָלף העלד. ווען ער האָט מיך אַרויסגענומען פֿון דעם אָטאָמאָביל, האָט ער מיך געמוזט צופֿיהרען צו מײַן וואוינונג, אַזוי ווי מען פֿיהרט אַ קליין קינד. און דעמזעלבען דזשאָב האָט נאַכהער געהאַט מײַן פֿרוי אין פֿאַרלויף פֿון עטליכע טעג. אונזער וואוינונג איז געווען אויף דער 96טער סטריט, גאַנץ נאָהענט צו סענטראַל פּאַרק, פֿלעגט זי מיך אַהין פֿיהרען שפּאַצירען.

די אָפֿעראַציע האָט דעם אָרגאַניזם אינגאַנצען צוטרייסעלט, און וועגען פֿאָהרען אין קאַנטרי זיך אָפּרוהען האָט דעריבער די ערש־טע טעג ניט געקענט זײַן קיין רייד. אָבער וואָס אַ טאָג בין איך געוואָרען שטאַרקער און פֿעסטער. דאַן בין איך אַריבערגעפֿאָהרען קיין לייקוואוד אויף אַ פּאָר וואָכען.

אַזאַ אָפֿעראַציע, ווי די וואָס איך האָב דורכגעמאַכט, איז ניט אימער אינגאַנצען ערפֿאָלגרײַך. עס טרעפֿט אָפֿט, אַז די וועהטאָגען ווידערהאַלען זיך. די אָפֿעראַציע, וואָס דר. בלעיק האָט אויף מיר געמאַכט, איז אָבער געווען פֿאָלשטענדיג ער־פֿאָלגרײַך. דיזע שורות ווערען געשריבען פּונקט מיט זיבצעהן יאָהר שפּעטער, און — הלוואַי ווײַטער. די שרעקליכע שמער־צען, וועלכע האָבען מיך פֿאַרפֿאָלגט אין פֿאַרלויף פֿון עטליכע יאָהר, זײַנען פֿאַר מיר בלויז אַן אונאַנגענעהמע עראינערונג.286פֿריהער, פֿאַר דער אָפֿעראַציע, פֿלעגט מיר זעהר שווער זײַן אַרויפֿצוגעהן אויף טרעפּ. צוויי מאָנאַט נאָך דער אָפֿעראַציע בין איך ניט אַרויפֿגעגאַנגען, נאָר אַרויפֿגעלאָפֿען צוויי עטאַזשען מיט אַמאָל. עס וועט ניט זײַן אַ האָר איבערטריבען, ווען איך וועל זאָגען, אַז איך האָב זיך געפֿיהלט מיט צעהן אָדער זאָגאַר מיט פֿופֿצעהן יאָהר אינגער, ווי פֿאַר דער אָפֿעראַציע.

דאַן ערשט האָב איך זיך דערוואָוסט, ווי נאָהענט דער מלאך־המות איז געווען צו מיר עטליכע טעג פֿאַר דער אָפֿע־ראַציע, און צוויי טעג דערנאָך. איך האָב זיך דערוואָוסט, אַז דר. בלעיק האָט געהאַט ווייניג האָפֿנונג, אַז איך וועל זיך אַרויסדרעהען.

ווען איך בין געלעגען אין האָספּיטאַל, האָט מען אומעטום גערעדט וועגען דער שײַכות צווישען מײַן אָפֿעראַציע און דעם שנײַדער סטרײַק. און איצט, אַז איך בין פֿולשטענדיג געזונט געוואָרען, האָב איך געהאַט אַ געפֿיהל פֿון דאַנקבאַרקייט צו יענעם סטרײַק. ווען ניט דער אויבען־דערמאָנטער זונטאָג, מיט די דרײַ פֿאַרזאַמלונגען, וואָס איך האָב אַדרעסירט, וואָלט די אָפֿעראַציע וואַרשײַנליך אַזוי גיך ניט פֿאָרגעקומען, — ביז עס וואָלט שוין געווען צו שפּעט.

דער שנײַדער סטרײַק האָט אויף אַן אינדירעקטען שטייגער מײַן לעבען געראַטעוועט.

ווען איך דערמאָן זיך אָן די טעג, וואָס איך האָב פֿאַר־בראַכט אין דעם פּרעסביטיריען האָספּיטאַל, דערמאָן איך זיך אויך אָן דעם אָנפֿאַנג פֿון מײַן ענגלישען ראָמאַן „די רײַז אָוו דייוויד לעווינסקי". עס איז אַזוי געווען:

אין אַ געוויסען פֿריהמאָרגען, מיט איניגע מאָנאַט פֿריהער, האָט מיך אין אָפֿיס פֿון „פֿאָרווערטס" באַזוכט איינער פֿון די רעדאַקטאָרען פֿון „מעקלור'ס מעגעזין", וועלכער איז דאַן געווען דער פֿאַרשפּרייטסטער מאָנאַט־זשורנאַל אין אַמעריקא. ער האָט287מיר געמאַכט אַ פֿאָרשלאַג, אַז איך זאָל פֿאַר דעם מעגעזין שרײַ־בען אַ פּאָר קורצע ערצעהלונגען. מײַן אַנטוואָרט איז געווען אומגעפֿעהר אַזוי:

— איך בין זעהר פֿאַרנומען מיט דעם „פֿאָרווערטס", אָבער מיר פֿלאַנטערט זיך אין געדאַנק אַ טעמע פֿאַר אַ סעריע ענג־לישע ערצעהלונגען, אין וועלכע די צענטער פֿיגור זאָל זײַן דיזעלבע. דער הויפּט־געדאַנק באַשטעהט אין ווײַזען, ווי אַזוי אַ געוויסער טיף אידישער אימיגראַנט איז אין אַמעריקא רײַך גע־וואָרען, וואָס פֿאַר אַ מענש ער איז, ווי אַזוי ער קומט־צו זײַן געשעפֿט, ווי אַזוי ער אַרבייט זיך אַרויף, וואָס פֿאַר אַ סאָרט לעבען ער פֿיהרט אויסערהאַלב זײַנע ביזנעס, און אַזוי ווײַטער.

— דאָס וואָלט געווען אויסגעצייכענט! — האָט דער רע־דאַקטאָר זיך אָנגעכאַפּט.

ער האָט גערעדט וועגען צוויי סקיצען. און איך האָב זיך זיי גענומען שרײַבען. ווען עס איז פֿאַרטיג געוואָרען די ערשטע סקיצע, און ער האָט דאָס איבערגעלעזען פֿאַר זײַנע קאָלעגען פֿון דער „מעקלור'ס" רעדאַקציע, איז ער צו מיר ווידער געקו־מען און מיר געזאָגט, אַז די ערצעהלונג געפֿעלט דער רעדאַק־ציע אַזוי שטאַרק, אַז זי וויל האָבען ניט צוויי, נאָר פֿיר. האָב איך אויפֿגעשריבען די צוווייטע סקיצע און זיך געקליבען צו שרײַ־בען די דריטע און די פֿערטע.

דאַן האָבען זיך אָנגעפֿאַנגען די שטורעמדיגע טעג פֿון דעם שנײַדער סטרײַק און די געשעהעענישען, וואָס האָבען געפֿיהרט צו מײַן אָפֿעראַציע.

דער קינסטלער, וועלכער האָט געמאַכט בילדער צו די ער־צעהלונגען, האָט עפּעס געהאַט צו פֿרעגען וועגען דער צוווייטער סקיצע, האָט ער צו דיזען צוועק מיך באַזוכט אין האָספּיטאַל.

די דריטע סקיצע האָב איך געשריבען אין לייקוואוד, וואו איך בין אײַנגעשטאַנען נאָך מײַן קראַנקהייט. מײַנע פֿינגער האָבען נאָך ניט געקענט האַלטען קיין פֿעדער אין האַנט, און איך האָב דעם מאַנוסקריפּט געמוזט דיקטירען צו אַ סטענאָ288גראַפֿיסטקע. די פֿערטע סקיצע האָב איך שוין געשריבען אין ניו יאָרק.

אויף דיזען אַרט זײַנען געשאַפֿען געוואָרען די פֿיר סקיצען, פֿון וועלכע איך האָב שפּעטער ענטוויקעלט דעם בוך, וועגען וועל־כען עס וועט האָפֿענטליך דערצעהלט ווערען אין דעם נעקסטען באַנד פֿון דיזע „בלעטער."

די צייט, וואָס איך האָב פֿאַרבראַכט אין האָספּיטאַל, איז אין מײַן זכרון פֿאַרבונדען מיט י. אַדלער'ם ערשטע טעג אַלס מיטאַרבייטער אין „פֿאָרווערטס". ער האָט מיך אין האָספּיטאַל באַזוכט, און זײַן וויזיט האָט טיילווייז געהאַט אַ שײַכות צו דער פֿראַגע וועגען זײַן פֿאַרבינדונג מיט דעם „פֿאָרווערטס".

צום ערשטען מאָל האָב איך איהם געזעהן אויף דעם אוי־בען־דערמאָנטען מאָמענט פֿון די גאַליציאַנער סאָציאַליסטען, וואו איך האָב זיי אָפּגעגעבען אַ גרוס פֿון זייער אַלטער היים. אַדלער איז צו יענעם צוזאַמענקונפֿט געווען אײַנגעלאַדען אַלס פֿאָרלעזער.

אַגב, איז ער אַליין אויך פֿון גאַליציע. ער האָט געלייענט עט־ליכע פֿון זײַנע הומאָרעסקען, און איך האָב פֿון זיי גרויס הנאה געהאַט. איך האָב זיך בוכשטעבליך געקײַקעלט לאַכענדיג.

איך האָב שוין לאַנג געהערט, אַז ער איז אַ מיטגליד פֿון דער סאָציאַליסטישער פּאַרטי. אויך האָב איך געוואָוסט, אַז ער שרײַבט הומאָריסטישע פֿעליעטאָנען און אויך געדיכטען. מיט זײַנע זאַכען בין איך אָבער געווען זעהר ווייניג באַקאַנט. ביז מיט אַ קורצער צייט פֿאַר מײַן אָפֿעראַציע, האָט ער אַנטייל גענומען אין אַ אידישען וויץ־בלאַט מיט דעם נאָמען „קונדס", וואו מען פֿלעגט רעגעלמעסיג אַטאַקירען דעם „פֿאָרווערטס" און מיך פּערזענליך. חוזק צו מאַכען פֿון דער פֿאָפּולערסטער, פֿאַר־שפּרייטסטער צייטונג און איהר סתם צו שימפֿען איז געווען „גוטע ביזנעס". דער עולם אינטערעסירט זיך מיט אַלץ, וואָס איז נוגע דער צייטונג, און צו זעהן, ווי מען מאַכט בײַזווייליגען289שפּאַס פֿון איהר, געפֿינען זיך אימער בעלנים. דער אייגענ־טימער פֿון „קונדס" פֿלעגט אָפֿען זאָגען, אַז ווען עס געהט אַרויס אַ נומער פֿון זײַן וואָכענבלאַט אָהן עפּעס אַ גיפֿטיגען וויץ אויפֿ'ן „פֿאָרווערטס" אָדער אויף זײַן רעדאַקטאָר, פֿאַרקויפֿט זיך דאָס בלאַט שוואַכער.

אַדלער איז געווען איינער פֿון די וואָס פֿלעגען שרײַבען דיזען סאָרט שפּאַסען. איך האָב דעם „קונדס" זעלטען געלעזען און פֿון אַדלער'ם אַטאַקעס האָב איך ווייניג געוואָוסט. איך פֿלעג עפּעס יאָ הערען פֿון זיי, אָבער אַזעלכע זאַכען זײַנען מיר אין איין אויער אַרײַן און פֿון דעם אַנדערען אַרויס.

די סקיצען, וועלכע ער האָט פֿאָרגעלעזען אויף דעם קבלת פּנים אָוועלנט, וואָס זײַנע לאַנדסלייט האָבען געמאַכט פֿאַר מיר, האָבען אין זיך ענטהאַלטען דעם סאָרט שפּאַס, פֿון וועלכען מען לאַכט אָהן אַ פֿאַרוואָס. דאָס איז אַ לאַכען לשם לאַכען. און צו קריגען דיזע סאָרט סקיצען פֿאַר דעם „פֿאָרווערטס" האָב איך לאַנג געהאַט אין זינען. שפּאַס פֿון אַנדערע סאָרטען האָ־בען מיר געהאַט. דאָס רוב איז דאָס געווען אַ שמייכעל הו־מאָר. איך האָב אָבער אויך געוואָלט האָבען לאַד־הומאָר. און דאָס האָב איך איצט געפֿונען בײַ י. אַדלער'ען.

איך האָב געבעטען, מען זאָל מיר ברענגען עטליכע פֿון זײַנע זאַכען. לעאָן גאָטליב, פֿון אונזער רעדאַקציע, האָט עם איהם איבערגעגעבען, און ער, אַדלער, האָט צוזאַמענגעשטעלט אַ פּעקעל (עס פֿאַרשטעהט זיך, אַזעלכע פֿעליעטאָנען, וואו ער האָט געשאָסען פֿײַלען אין „פֿאָרווערטס" אָדער אין מיר, האָט ער אין דעם פּעקעל ניט אײַנגעשלאָסען). איך האָב די עטליכע הומאָרעסקען איבערגעלעזען און האָב באַשלאָסען איהם אָנצו־שטעלען אַלס מיטאַרבייטער. דאַן האָט מען מיר אויפֿמערקזאַם געמאַכט אויף יענע פֿעליעטאָנען זײַנע, וואו דער „פֿאָרווערטס", אָדער איך, בין געווען דער קרבן. מײַן ענטפֿער איז געווען:

„ער איז ניט דער ערשטער, און ער וועט ניט זײַן דער לעצטער, וואָס וועט אונז אַטאַקירען אַזוי לאַנג, ווי מיר וועלען זײַן פֿאָ־פּולער. ווען ער וועט שרײַבען בײַ אונז, וועט ער אַזעלכע זאַכען290ניט פֿאַרפֿאַסען, און זײַנע פֿריהערדיגע חטאים אינטערעסירען מיך ניט".

איך האָב איהם אָנגעשטעלט. דאָס הייסט, איך האָב איהם נאָמינירט אַלס אַ שטענדיגען מיטאַרבייטער אין „פֿאָר־ווערטס". וואָרים, ווען עס האַנדעלט זיך וועגען שטענדיגע מיטאַרבייטערשאַפֿט, קען דער רעדאַקטאָר, לויט אונזער קאָנ־סטיטוציע, בלויז נאָמינירען. די פֿראַגע מוז אָפּגעשטימט וועי־רען פֿון דער אסאָסיאיישאָן, וועלכע קען די נאָמינאַציע אַננעמען אָדער צוריקווײַזען. אַלזאָ, האָב איך אַדלער'ען אָנגאַזשירט בלויז פֿאָרלויפֿיג. ער האָט אָנגעפֿאַנגען פֿאַר אונז צו שרײַבען.

אַזוי ווי מיט אַ קורצער צייט צוריק האָט ער אַטאַקירט דעם „פֿאָרווערטס" און מיך פּערזענליך, איז ניט געווען באַקוועם זײַן אמת'ען נאָמען צו געברויכען. אַדלעו' איז מיט מיר איינ־פֿאַרשטאַנען געווען, אַז עס איז נויטיג, פֿאַר דער ערשטער צייט ווייניגסטענס, איהם צו געבען אַ פּסעוודאָנים. אַזוי ווי ער איז אַ גאַליציאַנער, האָב איך אין שפּאַס איהם געפֿרעגט, אויב ער וועט האָבען דאַגעגען, ווען איך וועל איהם מאַכען פֿאַר אַ ליט־וואַק. ער האָט פֿרעהליך געענטפֿערט, אַז פֿון זײַנטוועגען קען איך איהם מאַכען אפֿילו פֿאַר אַ טערק. אַלזאָ, האָב איך אויסגעקליבען דעם נאָמען „ב. קאָוונער", און ער האָט אויף זײַן שטילען, לוסטיגען שטייגער ערקלערט, אַז דער נאָמען פּאַסט איהם אויס־געצייכענט.

אונטער דיזען נאָמען, אַלזאָ, האָט ער אָנגעהויבען צו שרײַ־בען הומאָרעסקען אין „פֿאָרווערטס". אין אַ פֿאַר טעג אַרום בין איך געצוואָונגען געווען צו פֿאַרלאָזען די רעדאַקציע, און מען האָט צו מיר געבראַכט דר. בלעיק'ען. שפּעטער, ווען איך בין נאָך געלעגען אין האָספּיטאַל, אָבער איך בין שוין אימשטאַנד געווען אַדלער'ן צו עמפּפֿאַנגען, האָט ער מיך באַזוכט. ער האָט מיר דערצעהלט, אַז ב. פֿייגענבוים'ען, וועלכער האָט רעדאַקטירט דעם „פֿאָרווערטס" אין מײַן אַבוועזענהייט, געפֿעלען ניט זײַנע פֿעליעטאָנען.

291— ער זאָגט, זיי זײַנען פּוסטע שפּאַסען, אַז זיי ענטהאַלטען ניט קיינע געדאַנקסען, — האָט ער ערקלעהרט.

מײַן אַנטוואָרט איז געווען:

— ווען איך וועל קומען צוריק, וועל איך קיין געדאַנקסען־פֿעליעטאָנען בײַ אײַך ניט פֿאָדערען. שרײַבט נאָר אַזוי, אַז דער עולם זאָל לאַכען. דאָס קענט איהר. אויף פֿעליעטאָנען מיט געדאַנקסען האָבען מיר אַנדערע מיטאַרבייטער.

די הומאָרעסקען, וואָס ער האָט געדרוקט בײַ אונז, האָבען געהאַט אַ גרויסען ערפֿאָלג. איך בין צוריקגעקומען אין דער רעדאַקציע אין מאַי. אַ קורצע צייט שפּעטער האָט ער אָנגע־הויבען זײַן סעריע פֿעליעטאָנען וועגען יענטע מיט איהר מאַן מענדעל טעלעבענדע, און זייער בן'אק פֿיניע, און די סעריע איז געוואָרען אומגעהויער פּאָפּולער איבער גאַנץ אמעריקא. ער האָט געשאַפֿען אויך אַנדערע הומאָריסטישע כאַראַקטערען, וועלכע זײַנען באַריהמט געוואָרען. ער זאָגט גראָטעסקנע וויצען און שאַפֿט געלונגענע שפּאַסען איבערהויפּט. דערצו האָט ער אַ זעהר קלאָהרע, לײַכטע און אַנגענעהמע שפּראַך, וועלכע האָט אין זיך עפּעס אַזעלכעס, אַז ווען ער שרײַבט עטוואָס הומאָריס־טישעס, מוז מען לאַכען פֿון די ווערטער גופֿא. ער איז גע־וואָרען איינער פֿון די פּאָפּולערסטע אידישע שרײַבער אין אמע־ריקא.

ער איז אויך אַ גלענצענדער פֿאָרלעזער, און מען האָט איהם גענומען פֿאָדערען אויף פֿאַרשידענע צוזאַמענקונפֿטען, אונטער־האַלטונגען, קאָנצערטען.

איינמאָל האָב איך מיט איהם צוזאַמען געמאַכט אַ טור איבער'ן לאַנד צו גונסטען פֿון דעם „ווילנער רעליף", — איך אַלס רעדנער, און ער אַלס פֿאָרלעזער; האָב איך כּמעט אומ־עטום געזעהן דאָס פֿאָלגענדע:

דער פֿאָרזיצער דאַרף איהם פֿאָרשטעלען פֿאַר'ן עולם, הויבט ער אָן מיט די ווערטער: „און איצט האָב איך אײַך די עהרע פֿאָרצושטעלען..." ווײַטער קען ער אָבער ניט ריידען. דער עולם האָט שוין באַמערקט, ווער דער „נעקסטער" איז, און עס292ברעכט אויס בוכשטעבליך אַ שטורם פֿון לוסטיגען געלעכטער. אַנשטאָט צו אַפּלאָדירען, לאַכט מען, און אין אַזאַ פֿאַל איז דאָס דער בעסטער אַפּלאָז. מען לאַכט פֿון גאַנצען הארצען און מיט אַלע כוחות. מען שרײַט: „יענטע! מענדעל! פֿיניע!", און מען לאַכט אויף וואָס די וועלט שטעהט.

אַדלער נויגט זיך צום פֿראָנט, רעכטס און לינקס. דער שטורם ברעכט אויס ווידער און ווידער. קוים וואָס מען באַ־רוהיגט זיך, און ער הויבט אָן פֿאָרצולעזען. דאַן, ווען ער קומט צו אַ גראָטענעם שפּאַס — און דאָס טרעפֿט אַלע ווײַלע, — ברעכט ווידער אויס אַ קראַך פֿון לוסטיגקייט.

אויבען איז שוין דערמאָנט געוואָרען, אַז אַדלער איז אויך אַ פּאָעט. זײַנע לידער זײַנען הויפּטזעכליך אויף סענטימענטאַל־היימישע טעמעס. פֿילע פֿון זיי זײַנען זעהר גראָטען. זיי זיי־נען סימפּאַטיש און ענטהאַלטען ניט ווייניג זאַפֿט פֿון אמת'ער פּאָעזיע.

שוין זיבעצעהן יאָהר ווי ער איז אַ מיטגליד פֿון אונזער רע־דאַקציאָנעלער משפּחה, און זײַן פּאָפּולאַריטעט איז זעהר גרויס. צו קענען אונטערהאַלטען מענשען, אַרויסרופֿען בײַ זיי אַ האַר־ציגען געלעכטער, אַזוי, אַז זיי זאָלען פֿאַרגעסען אָן זייערע צרות.

— דאָס איז איינע פֿון די וויכטיגסטע זאַכען, וואָס דער געשרי־בענער אָדער גערעדטער וואָרט קען אויפֿטאָן. דערצו פֿאָדערט זיך אַ געבאָרענער טאַלאַנט, אַ ספּעציעלער, און דיזען סאָרט טאַלאַנט פֿאַרמאָגט אַדלער אין אַ גרויסער מאָס. אַ גרויסע צאָל פֿון זײַנע שטיפֿעריען האָבען אין די זיבצעהן יאָהר געקראָגען אַ שם, און זיי ווערען פֿאָרגעלעזען איבער דער גאַנצער וועלט.

אין אַ געוויסען טאָג אין דער מיטאָג שטונדע, ווען די געסט זײַנען געווען אין דאַינינג רום, איז צו דעם לייקוואָדער האָטעל, וואו איך בין דאַן אײַנגעשטאַנען, צוגעפֿאָהרען אַן אוטאָ־מאָביל מיט דריי יונגע לייט. זיי האָבען באַשטעלט דינער.293נאָכ'ן עסען איז איינער פֿון זיי צו מיר צוגעקומען און האָט זיך פֿאָרגעשטעלט אַלס אל. דזשאָלסאָן. ער איז שוין דאַן גע־ווען גוט באַקאַנט אין אמעריקא, הגם נאָך ניט אַזוי ווי הײַנט.

מיר האָבען געהאַט אַן אינטערעסאַנטען שמועס וועגען איהם פּערזענליך און וועגען אידישע זינגער און שוישפֿילער אויף דער אַמעריקאַנער ביהנע אין אַלגעמיין. ער האָט מיר דערצעהלט וועי־גען זײַנע קינדער יאָהרען, וועגען זײַן פֿאַטער דעם חזן, און וועגען דער ווירקונג, וואָס די ערציהונג אין זײַן פֿאַטער'ס הויז האָט געהאַט אויף דער ענטוויקלונג פֿון זײַן מוזיקאַלישען טאַ־לאַנט. מיר האָבען אויך גערעדט וועגען אויירווינג בערלין'ען, דעם פּאָפּולערען פֿאַרפֿאַסער פֿון אַמעריקאַנער לידער, וועלכער איז אויך אַ זוהן פֿון אַ חזן. מיר האָבען געשמועסט וועגען דער ווירקונג, וואָס חזן'ישע נגונים האָבען אויף דעם אַמעריקאַנער עולם, ווען זיי ווערען אַביסעל געענדערט און צוגעפּאַסט צום אַמעריקאַנער געשמאַק.

מעהר האָב איך אל. דזשאָלסאָן'ען ניט געזעהן, ניט פּער־זענליך און ניט אויף דער ביהנע, — סײַדען אין די טאָקיס (ריידעוודיגע פֿילמס). זײַט דאַן איז זײַן נאָמען אומגעהויער אויסגעוואַקסען. ער איז איצט איינער פֿון די פּאָפּולערסטע שוישפֿילער־זינגער אין אמעריקא און אויך איינער פֿון די רײַכ־סטע. דער יושר פֿאָדערט אָבער צו זאָגען, אַז אויב די „טאָ־קיס" האָבען אַ סך געטאָן פֿאַר אל. דזשאָלסאָן'ען, האָט אל. דזשאָלסאָן ניט ווייניגער געטאָן פֿאַר די „טאָקיס". עס איז אַן אַלגעמיין באַקאַנטער פֿאַקט, אַז אַ דאַנק זײַן אַנטייל נעמען, האָבען די טאָקיס געהאַט זייער ערשטען ערפֿאָלג, אָהן וועלכער דער גאַנצער אויפֿטו וואָלט אפֿשר באַטראַכט געוואָרען אַלס אַ טויט־געבוירענע קינד.

די וואָרנער בראָדערס, די פֿינף אידישע ברידער (זיהן פֿון אַ לאָמזער שוסטער), וועלכע האָבען די טאָקיס אײַנגעפֿיהרט, האָבען געהאַלטען בײַם באַנקראָטירען, האָבען זיי אָבער גע־שטעלט „דהי דזשעז סינגער" (וועגען אַ אידישען חזן און זײַן זוהן), מיט דזשאָלסאָן'ען אין דער הויפּט ראָלע, און דאָס האָט

294געהאַט אַזאַ קאָלאָסאַלען ערפֿאָלג, אַז די פֿירמע האָט געמאַכט עטליכע מיליאָן דאָלאַר פּראָפֿיט. אַביסעל שפּעטער האָבען זיי געשטעלט די פּיעסע „דהי סינגינג פֿול", ווידער מיט דזשאָלסאָן'ען אין דער צענטער ראָלע אַלס שוישפֿילער און זינגער, און דאָס האָט זיי געבראַכט נאָך מעהר מיליאָנען. אָט דיזע מיליאָנען האָבען דאָס געלעגט דעם פֿינאַנציעלען פֿונדאַמענט פֿון דער אונטערנעמונג. דאָס האָט מעגליך געמאַכט, אַז די טאָקיס זאָלען אַרויסשטופֿען פֿון מאַרק די שטילע בילדער איבער גאַנץ אמעריקא.